या वेगवान आधुनिक जीवनात, आपण सर्वजण आपल्या मित्रांच्या, कुटुंबातील सदस्यांच्या किंवा जवळच्या लोकांच्या समस्या ऐकतो आणि त्यांचे सांत्वन करतो. पण तुमच्यासोबत असे कधी घडले आहे का की दुसऱ्याच्या वेदना कमी करताना किंवा त्यांचे सांत्वन करताना तुम्ही स्वतःला खूप थकल्यासारखे, दुःखी आणि आतून शून्यतेने भरलेले वाटू लागले? जर होय, तर सावध रहा. हा सामान्य शारीरिक थकवा नसून मानसशास्त्राच्या भाषेत याला 'Empathy Fatigue' किंवा 'Compasion Fatigue' असे म्हणतात. ही एक मानसिक स्थिती आहे ज्यामध्ये, इतरांबद्दल जास्त सहानुभूती आणि सहानुभूती दाखवत असताना, व्यक्ती स्वतःच भावनिकरित्या तुटते. आरोग्य आणि जीवनशैली तज्ञांच्या मते, जे लोक स्वभावाने खूप भावनिकदृष्ट्या संवेदनशील असतात, ते नकळत इतरांच्या मानसिक ओझे स्वतःवर घेतात, ज्यामुळे त्यांचे स्वतःचे मानसिक आरोग्य धोक्यात येते. सहानुभूती थकवा का आणि कोणाला सर्वात जास्त त्रास होतो? सहानुभूती थकवा मागे अनेक मानसिक कारणे आहेत. पहिले कारण म्हणजे जर तुम्ही जास्त भावनिक असाल तर इतरांच्या वेदना तुमच्या मनावर आणि हृदयाला पटकन व्यापून टाकतात. दुसरे म्हणजे, इतरांना मदत करूनही जर तुम्ही स्वत:ला मानसिकदृष्ट्या सावरण्यासाठी पुरेसा वेळ दिला नाही, तर हळूहळू तुमच्यात एक विचित्र शून्यता निर्माण होऊ लागते. या व्यतिरिक्त, जर तुम्ही तुमच्या आयुष्यात आधीच अनेक प्रकारच्या तणाव किंवा वैयक्तिक समस्यांशी झुंजत असाल, तर दुसऱ्याचे ओरडणे किंवा नकारात्मक बोलणे तुमच्या मनावर अतिरिक्त भार टाकते. सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे ज्यांना त्यांच्या आयुष्यात भावनिक मर्यादा कशा सेट करायच्या हे माहीत नाही किंवा ज्यांना कोणाला 'नाही' म्हणता येत नाही, ते या मानसिक समस्येचे पहिले बळी ठरतात. या 6 प्रमुख लक्षणांसह ओळखा की तुम्ही देखील याच्या मध्ये आहात का? जर तुम्ही सहानुभूतीच्या थकवाने ग्रस्त असाल तर तुमचे शरीर आणि वागणूक तुम्हाला अनेक प्रकारचे सिग्नल देऊ लागते. त्याची मुख्य लक्षणे अशी आहेत की ती व्यक्ती अचानक त्याच्या भावनांना सुन्न करते आणि आपल्या प्रिय व्यक्तींपासून विभक्त झाल्यासारखे वाटू लागते. अशा व्यक्तीला अगदी छोट्या छोट्या गोष्टींवरून अचानक राग येऊ लागतो किंवा चिडचिड होऊ लागते आणि जीवनातील छोटी छोटी कामेही डोंगरासारखी जड वाटू लागतात. शारीरिकदृष्ट्या अशक्त आणि सतत थकल्यासारखे वाटणे, सतत डोकेदुखी, पोटदुखी किंवा निद्रानाश ही त्याची प्रमुख लक्षणे आहेत. या स्थितीत व्यक्तीला आपले आवडते काम करण्याची प्रेरणाही मिळत नाही आणि इतरांना मदत करूनही मनात नेहमी निराशा किंवा अपराधीपणाची भावना असते. तुमचे मानसिक आरोग्य ताजे ठेवण्याचे आणि सहानुभूतीचा थकवा टाळण्याचे सर्वोत्तम मार्ग. या गंभीर मानसिक स्थितीपासून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी, सर्वप्रथम तुम्हाला तुमची ऊर्जा वाचवण्यासाठी 'भावनिक सीमा' निर्माण करायला शिकावे लागेल. प्रत्येकाची समस्या तुम्ही एकट्याने सोडवू शकत नाही हे समजून घ्यायला हवे. तुम्ही डॉक्टर, नर्स, सामाजिक कार्यकर्ता किंवा समुपदेशक यांसारख्या काळजीवाहू व्यवसायात असाल, तर कामाच्या दरम्यान लहान मानसिक विश्रांती घ्या. कार्यालयीन सहकाऱ्यांसोबत किंवा मित्रांसोबत जेवण करताना, नेहमी गंभीर किंवा जड विषयांवर चर्चा करणे टाळा आणि वातावरण शक्य तितके विनोदी आणि हलके ठेवा. जर एखाद्या गंभीर किंवा दुःखद संभाषणादरम्यान तुम्हाला तुमच्या जबड्यात जडपणा, श्वास घेण्यास त्रास किंवा छातीत जडपणा जाणवू लागला, तर लगेच त्या ठिकाणाहून दूर जा आणि काही वेळ मोकळ्या आणि ताज्या हवेत फिरा. याशिवाय, तुमच्या आयुष्यात असे किमान एक मजबूत नाते असले पाहिजे (ते खरे मित्र असो, जीवनसाथी असो किंवा थेरपिस्ट असो) जिथे तुम्हाला स्वतःला खंबीर दाखवण्याची गरज नाही आणि तुम्ही तुमचे मन मोकळे करू शकता. डिजिटल मीडियावर खूप दुःखद बातम्या, गुन्हे शो किंवा नकारात्मक सामग्री पाहणे मर्यादित करा आणि त्याऐवजी रीलमध्ये मजेदार प्राण्यांचे व्हिडिओ किंवा कॉमेडी क्लिप पहा. जेव्हा जेव्हा तणाव वाढतो तेव्हा ताबडतोब आपल्या चेहऱ्यावर थंड किंवा कोमट पाणी शिंपडा, यामुळे शरीरातील 'व्हॅगस नर्व्ह' नियंत्रित होण्यास मदत होते, जी आपला मेंदू, हृदय आणि पचनसंस्था यांच्यातील सिग्नल शांत करण्याचे काम करते.