अनेकदा लोक सकाळी उठल्यावर डोळ्यांजवळील किंचित सूज किंवा दिवसभराच्या थकव्यानंतर पाय सुजणे हे अगदी सामान्य समजून दुर्लक्ष करतात. बहुतेक लोक हे फक्त थकवा किंवा कमी झोपेचा परिणाम मानतात, तर वास्तव याच्या अगदी उलट असू शकते. वैद्यकीय शास्त्रानुसार, शरीराच्या काही भागांमध्ये सूज कायम राहिली किंवा हळूहळू वाढत गेली, तर ती 'क्रोनिक किडनी डिसीज' (CKD) सारख्या गंभीर आणि मूक आजाराची पूर्वसूचना असू शकते. जेव्हा आपले मूत्रपिंड त्यांची कार्यक्षमता गमावतात, तेव्हा ते शरीरातून अतिरिक्त द्रव आणि हानिकारक विषारी पदार्थ काढून टाकण्यास सक्षम नसतात. हा स्थिर द्रव शरीराच्या ऊतींमध्ये जमा होऊ लागतो, ज्याला वैद्यकीय भाषेत सूज म्हणतात. तज्ज्ञांकडून जाणून घेऊया शरीराचे ते 4 भाग कोणते आहेत, जिथे सूज दिसल्यास ताबडतोब डॉक्टरांकडे धाव घ्यावी. 1. सकाळी डोळ्यांभोवती जडपणा (पेरिऑरबिटल एडेमा) 'इंडियन जर्नल ऑफ ऑप्थॅल्मोलॉजी' मधील एका अहवालानुसार, सकाळी उठल्यानंतर डोळ्यांभोवती किंवा पापण्यांवर सूज (फुगवणे) हे मूत्रपिंड निकामी होण्याचे प्रमुख आणि प्रारंभिक लक्षण असू शकते. वास्तविक, जेव्हा किडनी खराब होते, तेव्हा शरीरातील आवश्यक प्रोटीन (अल्ब्युमिन) थांबण्याऐवजी ते मूत्रमार्गे बाहेर काढू लागते. रक्तातील प्रथिनांच्या कमतरतेमुळे शरीरातील द्रव संतुलन बिघडते आणि डोळ्यांसारख्या मऊ त्वचेखाली पाणी साचू लागते. ही सूज दिवसभर कायम राहते आणि पुरेशा विश्रांतीनंतरही ती जात नाही. 2. पाय, घोटे आणि तळवे यांना सतत सूज येणे (पेडल एडेमा) पाय आणि घोट्या ही सर्वात सामान्य ठिकाणे आहेत जिथे मूत्रपिंडाच्या आजाराचे परिणाम प्रथम आणि स्पष्टपणे दिसतात. 'वेबएमडी' या आरोग्य वेबसाइटनुसार, जेव्हा किडनी रक्त योग्य प्रकारे फिल्टर करू शकत नाही, तेव्हा गुरुत्वाकर्षणामुळे शरीराच्या खालच्या भागात जास्त पाणी आणि सोडियम जमा होऊ लागते. यामुळे तुमचे शूज अचानक घट्ट होऊ लागतात, मोजे घातल्यानंतर तुमच्या पायावर खोल खुणा दिसू लागतात आणि संध्याकाळपर्यंत तुमच्या पायात जडपणा आणि वेदना खूप वाढतात. 3. बोटांना सूज येणे आणि अंगठ्या घट्ट होणे. मूत्रपिंडाचे कार्य कमी झाल्याचा थेट परिणाम आपल्या हातांवर आणि बोटांवर होतो. जर तुम्हाला अचानक बोटे जाड आणि सुजल्यासारखे वाटत असेल किंवा बोटात घातलेल्या अंगठ्या अचानक खूप घट्ट झाल्या असतील तर सावध व्हा. हातावर हा सूज (सूज) सहसा सकाळी किंवा जेवणात थोडे जास्त मीठ खाल्ल्यानंतर खूप वेगाने दिसून येते. 4. अचानक फुगणे आणि पोट जड होणे (Ascites) जेव्हा मूत्रपिंडाचा आजार तिसऱ्या किंवा चौथ्या गंभीर टप्प्यावर पोहोचतो तेव्हा पोटात पाणी साचू लागते. या स्थितीला वैद्यकीय परिभाषेत जलोदर म्हणतात. यामुळे रुग्णाचे पोट नेहमी फुगलेले, जड आणि खूप जड वाटते. शरीरातील द्रव आणि इलेक्ट्रोलाइट्सच्या संपूर्ण असंतुलनामुळे ही स्थिती उद्भवते, ज्याला ताबडतोब वैद्यकीय आणीबाणी म्हणून हाताळले पाहिजे. सूज व्यतिरिक्त, या 6 लक्षणांवर देखील लक्ष ठेवा. तुमची किडनी नीट काम करत नसल्यास, शरीरात सूज येण्यासोबत, ही लक्षणे देखील दिसू शकतात: सतत थकवा आणि अशक्तपणा जाणवणे. लघवीचे प्रमाण अचानक कमी होणे. लघवीचा रंग बदलणे किंवा त्यात जास्त फेस येणे. दिवसभर मळमळ, उलट्या किंवा भूक न लागणे. स्नायूंमध्ये वारंवार तीव्र पेटके. त्वचेवर पुरळ न येता सतत तीव्र खाज सुटणे. विशेष टीप: जर तुम्ही उच्च रक्तदाब (उच्च रक्तदाब) किंवा मधुमेहाचे रुग्ण असाल, तर तुम्हाला मूत्रपिंडाचा आजार होण्याचा सर्वाधिक धोका असतो. सुरुवातीच्या टप्प्यात त्याची लक्षणे अतिशय सौम्य असतात, त्यामुळे नियमित तपासणी हेच प्रतिबंधाचे एकमेव साधन आहे. कधी आणि कोणत्या डॉक्टरांशी संपर्क साधावा? तुमच्या शरीराच्या या चार भागांमध्ये वारंवार सूज येत असेल, दाबल्यावर खड्डा तयार होत असेल (पिटिंग एडेमा) किंवा सूज सोबत श्वास घेण्यास त्रास होत असेल, तर ताबडतोब योग्य नेफ्रोलॉजिस्ट (किडनी विशेषज्ञ) किंवा डॉक्टरांशी संपर्क साधा. तुमची स्थिती समजून घेण्यासाठी डॉक्टर रक्त तपासणी (KFT/Serum Creatinine), लघवीची नियमित चाचणी (प्रथिने गळती तपासण्यासाठी) आणि पोटाचा अल्ट्रासाऊंड मागवू शकतात. वेळेवर योग्य ओळख आणि उपचार केल्याने, मूत्रपिंड खराब होण्याची गती कमी केली जाऊ शकते.