रुग्णांची सुरक्षितता वाढवण्याच्या आणि बनावट औषधांचे उच्चाटन करण्याच्या उद्देशाने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणून, भारत सरकारने लस, प्रतिजैविक, कर्करोगविरोधी औषधे आणि मादक आणि सायकोट्रॉपिक औषधांवर QR कोड वापरणे अनिवार्य केले आहे. हा निर्णय देशाच्या विद्यमान ट्रॅक-अँड-ट्रेस प्रणालीचा विस्तार करतो आणि फार्मास्युटिकल पुरवठा साखळीमध्ये अधिक पारदर्शकता आणि जबाबदारी आणण्याची अपेक्षा आहे.

काय बदलले आहे?

आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाने यात सुधारणा केली आहे औषध नियम, 1945औषधांच्या या गंभीर श्रेणींना शेड्यूल H2 अंतर्गत आणणे. यापूर्वी, QR कोड-आधारित ओळख केवळ देशातील शीर्ष 300 फार्मास्युटिकल ब्रँडसाठी लागू होती. नवीनतम दुरुस्तीसह, विशेषत: बनावट आणि गैरवापरासाठी असुरक्षित असलेल्या औषधांचा समावेश करण्यासाठी व्याप्ती लक्षणीयरीत्या विस्तृत करण्यात आली आहे.

उत्पादकांना आता औषधांच्या पॅकेजिंगवर QR कोड मुद्रित करणे किंवा जोडणे आवश्यक आहे. प्राथमिक पॅकेजमध्ये पुरेशी जागा नसल्यास, कोड दुय्यम पॅकेजिंगवर ठेवला जाऊ शकतो.

QR कोडची मदत कशी होईल?

QR कोड औषधांसाठी डिजिटल ओळख चिन्हक म्हणून काम करतील. कोड स्कॅन करून, नियामक, वितरक, हेल्थकेअर प्रदाते आणि ग्राहक देखील उत्पादनाविषयी महत्त्वाच्या माहितीची पडताळणी करू शकतात.

कोडमध्ये उत्पादन ओळख क्रमांक, जेनेरिक आणि ब्रँड नावे, उत्पादकाची माहिती, बॅच क्रमांक, उत्पादन आणि कालबाह्यता तारखा, परवाना क्रमांक आणि इतर संबंधित उत्पादन तपशील यासारखे तपशील असतील. या माहितीमुळे औषधांचे प्रमाणीकरण करणे आणि संपूर्ण पुरवठा साखळीमध्ये त्यांचा मागोवा घेणे सोपे होईल.

बनावट औषधांचा सामना करणे

बनावट आणि निकृष्ट औषधे ही सार्वजनिक आरोग्याची गंभीर चिंता आहे. बनावट औषधांमुळे उपचार अपयशी होऊ शकतात, आरोग्यावर प्रतिकूल परिणाम होऊ शकतात आणि आरोग्य सेवा प्रणालीवरील विश्वास कमी होऊ शकतो. एक मजबूत डिजिटल पडताळणी यंत्रणा सादर करून, बनावट औषधांचा प्रसार कमी करणे आणि नियामक निरीक्षण मजबूत करण्याचे सरकारचे उद्दिष्ट आहे.

अधिक प्रभावीपणे बनावट प्रतिजैविक उत्पादने ओळखण्यात आणि त्यांचे परीक्षण करण्यात अधिकाऱ्यांना मदत करून प्रतिजैविक प्रतिकाराविरुद्धच्या प्रयत्नांना समर्थन मिळण्याचीही अपेक्षा आहे.

टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी

उत्पादकांना नवीन आवश्यकतांचे पालन करण्यास मदत करण्यासाठी सरकारने टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणीची टाइमलाइन प्रदान केली आहे. लस, कर्करोगविरोधी औषधे आणि मादक व सायकोट्रॉपिक औषधांसाठी QR कोडच्या तरतुदी जुलै 2027 पासून लागू होणार आहेत, तर प्रतिजैविकांचा समावेश जुलै 2028 पासून केला जाईल.

सुरक्षित फार्मास्युटिकल इकोसिस्टमच्या दिशेने एक पाऊल

विस्तारित QR कोड आदेश भारताच्या फार्मास्युटिकल नियामक फ्रेमवर्कमधील एक मोठी प्रगती दर्शवते. रीअल-टाइम पडताळणी आणि सुधारित ट्रेसेबिलिटी सक्षम करून, या उपक्रमाद्वारे रुग्णांची सुरक्षा वाढवणे, पुरवठा साखळी अखंडता सुधारणे आणि देशाच्या आरोग्य सेवा प्रणालीवर विश्वास वाढवणे अपेक्षित आहे. डिजिटल तंत्रज्ञान हे आरोग्यसेवेमध्ये वाढत्या प्रमाणात एकत्रित होत असल्याने, रुग्णांना खरी आणि उच्च दर्जाची औषधे मिळतील याची खात्री करण्यासाठी असे उपाय महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतील.

सारांश

भारत सरकारने अनिवार्य QR कोड ट्रॅकिंगचा विस्तार लस, प्रतिजैविक, अँटी-कॅन्सर औषधे आणि अंमली पदार्थांवर केला आहे. औषध शोधण्यायोग्यता सुधारणे, बनावट उत्पादनांना आळा घालणे, नियामक निरीक्षण मजबूत करणे आणि रुग्णांची सुरक्षा वाढवणे हे या उपक्रमाचे उद्दिष्ट आहे. 2027 मध्ये टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी सुरू झाल्याने, हे पाऊल अधिक पारदर्शक आणि सुरक्षित फार्मास्युटिकल पुरवठा साखळी तयार करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे.