जर तुमच्या घरातील पंख्याच्या पात्यांवर धूळ साचली असेल, तर ती लवकरात लवकर स्वच्छ करा. धूळ साचलेला पंखा सामान्य वाटू शकतो, पण तो थेट तुमच्या खिशाला कात्री लावतो आणि विजेचे बिल वाढवतो. घरातील प्रत्येक उघड्या जागेतून धुळीचे बारीक कण हवेत शिरतात. ते कदाचित दिसत नसतील, पण जेव्हा या कणांची संख्या वाढते, तेव्हा ते धुळीच्या थराच्या रूपात दिसू लागतात. एखाद्या विशिष्ट भागावर धूळ असल्याचे स्पर्शाने स्पष्टपणे दिसून येते. पंख्यांच्या बाबतीतही असेच घडते. आता प्रश्न असा निर्माण होतो की, अगदी थोड्याशा धुळीमुळे आर्थिक नुकसान कसे होऊ शकते? पंख्यातील तीन पाती हवा देण्याचे काम करतात. जर ती नियमितपणे स्वच्छ केली नाहीत, तर धुळीचा एक जाड थर जमा होतो, विशेषतः त्यांच्या कडांवर. बहुतेक लोक दर तीन महिन्यांनी सुद्धा आपले पंखे स्वच्छ करत नाहीत. इथेच सर्वात मोठी चूक होते.

पंख्याच्या पात्यांचा पृष्ठभाग गुळगुळीत असतो, तेव्हा हवा सहजपणे बाहेर फेकली जाते. जेव्हा पृष्ठभागावर धूळ साचते, तेव्हा त्याचा पृष्ठभाग खडबडीत होतो. परिणामी,  हवा फेकणे अधिक कठीण होते. यामुळेच घरातील पंखा स्वच्छ केल्यानंतर, तो पूर्वीपेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त हवा देत आहे असे वाटते. जेव्हा पंख्याच्या पात्यांवर हवा साचते, तेव्हा त्याची हवा वाहण्याची क्षमता कमी होते. परिणामी, मोटरला जास्त मेहनत करावी लागते. मग पंख्याचा वेग वाढतो, परंतु धुळीमुळे पात्यांची कार्यक्षमता कमी झालेली असते, ज्यामुळे पंख्याला अधिक मेहनत करावी लागते. तोच वेग कायम ठेवण्यासाठी मोटरवर पूर्वीपेक्षा जास्त भार पडतो. दीर्घ कालावधीसाठी सतत वाढणाऱ्या भारामुळे मोटर जास्त गरम होते, ज्यामुळे लवकर बिघाड होतो आणि असं झाल्यास मोठा खर्च येतो. कधीकधी, दुरुस्तीचा खर्च इतका वाढतो की नवीन पंखा खरेदी करणेच योग्य ठरते. खर्च इथेच थांबत नाही; विजेची बिले इतर मार्गांनीही वाढतात.

विजेचे बिल कसे वाढते?

जेव्हा पंख्याची कार्यक्षमता कमी होते, तेव्हा हवा खेळती ठेवण्यासाठी एसी, कुलर, भिंतीवरील पंखे किंवा इतर पर्यायांचा वापर केला जातो. पंख्यासोबत यांचा वापर केल्याने घरातील विजेचे बिल वाढते, ज्याचा थेट परिणाम वीज बिलावर होतो. परिणामी, मोटर निकामी होण्याच्या धोक्यासोबतच, वीज बिल वाढते आणि खर्च अधिक महाग होतो.

आता काय करावे?

धूळ केवळ पंख्यापर्यंतच नाही, तर मोटरपर्यंतही पोहोचते. दर 15 दिवसांनी पंखा आणि त्याची पाती कोरड्या कापडाने स्वच्छ करा. धूळ जितकी कमी, तितकी जास्त हवा तो फेकेल. पंखा बनवणारी कंपनी क्रॉप्टनच्या एका अहवालानुसार, सीलिंग फॅनची कार्यक्षमता टिकवून ठेवण्यासाठी तो स्वच्छ करणे आवश्यक आहे. पात्यांवरील धुळीचा 0.5 मिमी जाडीचा थर त्याची क्षमता 5 ते 10% ने कमी करू शकतो. या घर्षणामुळे मोटरवर अधिक ताण येतो, उष्णता निर्माण होते आणि हवेचा प्रवाह वाढवण्यासाठी अधिक शक्तीची आवश्यकता असते.