गुरुग्राम राजधानी दिल्ली-एनसीआरच्या धकाधकीच्या जीवनातून काही तास शांततेत घालवायचे असतील, तर हरियाणाच्या अरवली पर्वतरांगा हा उत्तम पर्याय आहे. दिल्ली- NCR ची हिरवीगार फुफ्फुस म्हणून ओळखली जाणारी अरवली पर्वतरांग पावसाळ्यात अतिशय सुंदर रुपात दिसते. पहिल्या पावसानंतर कोरड्या टेकड्या हिरवाईने आच्छादित होतात, नैसर्गिक जलस्रोत पुन्हा वाहू लागतात आणि संपूर्ण परिसर निसर्गप्रेमींसाठी आकर्षणाचे केंद्र बनतो. इतिहास, पौराणिक कथा आणि नैसर्गिक संपत्तीने परिपूर्ण असलेला अरवलीचा हा परिसर आता वीकेंडच्या पर्यटनाचे प्रमुख केंद्र बनला आहे.
ट्रेकिंग, नेचर वॉक, सायकलिंग, पक्षी निरीक्षण आणि फोटोग्राफीची आवड असलेल्यांसाठी येथे अनेक उत्कृष्ट ठिकाणे आहेत. गेल्या दशकात सोशल मीडिया, ट्रेकिंग क्लब आणि सायकलिंग ग्रुप्समुळे गुरुग्राम आणि फरीदाबादच्या अरवलीमध्ये पर्यटकांची संख्या सातत्याने वाढत आहे.
पौराणिक कथेनुसार, महाभारत काळात युधिष्ठिराने बाण मारला तेव्हा अरवलीच्या कोरड्या खडकांमधून पाण्याचा प्रवाह वाहत होता. पावसाळ्यात डोंगरावरील हिरवळ आणि वाहणारे जलस्रोत ही कथा जिवंत करतात. ही पर्वतराजी शतकानुशतके लोकांच्या आकर्षणाचा केंद्रबिंदू राहिली आहे. गुरुग्रामच्या मध्यभागी असलेले अरवली जैवविविधता उद्यान निसर्ग प्रेमींसाठी ऑक्सिजन चेंबरपेक्षा कमी नाही. 380 ते 700 एकरमध्ये पसरलेल्या या उद्यानात निसर्गाच्या लांबलचक पायवाटा, दुर्मिळ वनस्पती, रंगीबेरंगी पक्षी आणि शहराच्या कोलाहलापासून लोकांना दूर नेणारे शांत वातावरण आहे. सकाळी मॉर्निंग वॉक करणारे, पक्षी निरीक्षक आणि छायाचित्रकार मोठ्या संख्येने येथे पोहोचतात. उद्यानात प्रवेश पूर्णपणे विनामूल्य आहे.
जर तुम्हाला टेकड्यांमधून ड्रायव्हिंग किंवा सायकलिंगचा आनंद घ्यायचा असेल तर लेपर्ड ट्रेल हा एक उत्तम पर्याय आहे. पावसाळ्यात रस्त्याच्या दुतर्फा पसरलेली हिरवाईमुळे त्याचे सौंदर्य अनेक पटींनी वाढते. संध्याकाळी येथे असलेले कॅफे आणि व्ह्यू पॉइंट पर्यटकांनी गजबजून जातात. मात्र, हा परिसर बिबट्या, हायना, कोल्हाळ यासह अनेक वन्यप्राण्यांचा नैसर्गिक अधिवास असल्याने पर्यटकांनी नेमून दिलेल्या मार्गाचा अवलंब करण्याचे आवाहन वनविभागाकडून करण्यात आले आहे.
अरवली डोंगररांगांमध्ये पसरलेला दमदमा तलाव पावसाळ्यात अतिशय सुंदर स्वरूपात दिसतो. पावसानंतर पाण्याच्या पातळीत वाढ झाल्यामुळे तलाव आणि परिसराचे नैसर्गिक दृश्य अतिशय सुंदर बनते. बोटिंग, पक्षी निरीक्षण, निसर्ग सहल आणि फोटोग्राफीचा आनंद येथे घेता येतो. मात्र, अतिवृष्टीदरम्यान प्रशासनाच्या सुरक्षिततेच्या सल्ल्याचे पालन करणे महत्त्वाचे आहे. भोंडसी येथे असलेले भारत यात्रा केंद्र हे अरवलीमधील लांब ट्रेकिंग आणि नैसर्गिक वातावरणाचा अनुभव घेण्यासाठी खास ठिकाण आहे.
माजी पंतप्रधान चंद्रशेखर यांच्या भारत भेटीनंतर स्थापन झालेले हे केंद्र आज पर्यावरण पर्यटन आणि निसर्ग संवर्धनाचे महत्त्वाचे केंद्र बनले आहे. कॅम्पिंग, निसर्ग मार्ग आणि पर्यावरणाशी संबंधित उपक्रम येथे आयोजित केले जातात. अरवलीतील सर्वात संवेदनशील आणि सुंदर नैसर्गिक क्षेत्रांमध्ये मंगरबानी आणि धौज ही नावे प्रमुख आहेत. या शतकानुशतके जुन्या संरक्षित वनक्षेत्रात दाट देशी झाडे, शांत वातावरण आणि नैसर्गिक सौंदर्य पर्यटकांना आकर्षित करते.
इतिहासकारांच्या मते, येथे पाषाणयुगाची साधने आणि दगडी चित्रेही सापडली आहेत जी प्राचीन संस्कृतींच्या विकासाची कहाणी सांगतात. मात्र, वाढत्या पर्यटनामुळे या भागावरही दबाव वाढत आहे. यासाठी वनविभागाने येथे वॉच टॉवर, कॅमेरा ट्रॅप अशी व्यवस्था सुरू केली आहे, जेणेकरून संवर्धन आणि पर्यटन यात समतोल राखला जाईल. पावसाळ्यात, अरवली केवळ हिरवळीचे दृश्यच देत नाही तर लोकांना शांतता, साहस आणि निसर्गाच्या सान्निध्यात इतिहासाशी जोडते. दर पावसाळ्यात हजारो लोक वीकेंड घालवण्यासाठी अरवलीला जातात.
