उत्तर प्रदेश सरकारच्या 'एक जनपद-एक उत्पादन' (ODOP) उपक्रमामुळे बाराबंकी जिल्ह्यातील पारंपारिक हथकरघा उद्योगाला नवी ओळख मिळत आहे. अनेक पिढ्यांपासून विणकाम व्यवसायाशी जोडलेल्या कुटुंबांना या योजनेमुळे आर्थिक बळ मिळाले असून, त्यांच्या उत्पादनांनी आता राष्ट्रीयच नव्हे तर आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतही स्थान मिळवले आहे. बाराबंकीत तयार होणारे हलके, मऊ आणि आकर्षक स्टोल व गमछे आज विविध ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध आहेत.
View this post on Instagram
िढ्यानपिढ्यांचा वारसा जपणारे विणकर
जैतपूर येथील तरुण उद्योजक मोहम्मद अझीम अन्सारी यांनी २०११ पासून आपल्या कुटुंबाचा हथकरघा व्यवसाय पुढे नेण्याची जबाबदारी स्वीकारली. एच. अन्सारी हँडलूम या माध्यमातून ते पारंपरिक विणकाम आधुनिक बाजारपेठेपर्यंत पोहोचवत आहेत.
त्यांच्या मते, ओडीओपी योजनेअंतर्गत मिळालेल्या आर्थिक सहाय्यामुळे उत्पादन क्षमता वाढली असून, मोठ्या ऑर्डर्स वेळेत पूर्ण करणे शक्य झाले आहे. त्यामुळे व्यवसायाला स्थैर्य मिळाले असून रोजगाराच्या संधीही वाढल्या आहेत.
ग्राहकांच्या पसंतीनुसार तयार होतात स्टोल
बाराबंकीतील हथकरघा उद्योग काळानुसार बदलत असून, ग्राहकांच्या गरजेनुसार विविध प्रकारचे स्टोल तयार केले जातात. पश्मिना शैली, रेयॉन, व्हिस्कोस आणि सॉफ्ट फिनिश फॅब्रिकमधील स्टोलांना विशेष मागणी आहे.
प्रमाणित आकारांबरोबरच ग्राहकांनी मागणी केलेल्या मापांनुसारही उत्पादने तयार केली जातात. सुताची तयारी, मागाची मांडणी, डिझाइन विणणे आणि अंतिम फिनिशिंग या सर्व प्रक्रिया पारंपरिक पद्धतीने अत्यंत काळजीपूर्वक पार पाडल्या जातात.
डिजिटल बाजारपेठेमुळे वाढला नफा
पूर्वी विणकरांना आपला माल विकण्यासाठी मध्यस्थांवर अवलंबून राहावे लागत होते. त्यामुळे योग्य मोबदला मिळत नव्हता. मात्र, आता सरकारी प्रदर्शनांमधील सहभाग आणि ऑनलाइन विक्रीमुळे ते थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचत आहेत.
सरकारी प्रदर्शनांमध्ये सहभागी होण्याबरोबरच विविध ई-कॉमर्स माध्यमांवर उत्पादनांची विक्री सुरू झाल्याने बाराबंकीच्या स्टोल आणि गमछ्यांना देश-विदेशातून मागणी मिळत आहे.
स्थानिक विणकरांच्या मते, या बदलामुळे त्यांच्या उत्पन्नात वाढ झाली असून, पारंपरिक कलेलाही नवी ओळख मिळाली आहे. अनेक कुटुंबांसाठी हा व्यवसाय पुन्हा एकदा स्थिर उत्पन्नाचा आधार ठरत आहे.
पारंपरिक कौशल्य, आधुनिक डिझाईन्स आणि डिजिटल बाजारपेठ यांचा संगम साधत बाराबंकीचा हथकरघा उद्योग आज जागतिक स्तरावर आपली वेगळी छाप निर्माण करत आहे.