दुबई: युनायटेड स्टेट्स आणि इराणने सोमवारी ठामपणे सांगितले की त्यांनी एका आठवड्याच्या शेवटी विस्तीर्ण मध्य पूर्वेमध्ये पसरलेल्या हल्ल्यांनंतर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर नियंत्रण ठेवले आणि युद्ध संपवण्याच्या कोणत्याही मुत्सद्देगिरीला आणखी धोका दिला.
इराणने रविवारी ओमानच्या समुद्रकिनारी असलेल्या सामुद्रधुनीत एका कंटेनर जहाजाला धडक दिल्याने झालेल्या हल्ल्यांनी पुन्हा एकदा अधोरेखित केले की ज्या जलमार्गाने एकेकाळी जगातील व्यापारी क्रूड ऑइल आणि नैसर्गिक वायूचा पाचवा भाग त्यातून जात होता तो वाटाघाटीतील महत्त्वाचा मुद्दा राहिला.
पर्शियन गल्फच्या अरुंद तोंडाने युद्ध सुरू झाल्यापासून शिपिंग विस्कळीत झाल्याचे पाहिले आहे कारण इराणने त्याच्या सभोवतालच्या व्यावसायिक जहाजांवर हल्ला करून, शिपर्सना धमकावून त्यावर चोकहोल्ड ठेवले आहे.
इराण आणि अमेरिका युद्धाच्या कायमस्वरूपी समाप्तीसाठी 60 दिवसांच्या अंतरिम कराराच्या मध्यभागी आहेत.
त्याऐवजी, ते सामुद्रधुनी आणि त्याच्या भविष्यावरील हल्ल्यांच्या मालिकेत विकसित झाले आहे, ज्यामुळे इराण युद्ध पूर्णपणे पुन्हा सुरू होऊ शकते अशी जागतिक नेत्यांना चिंता वाटत आहे.
संयुक्त राष्ट्रांचे सरचिटणीस अँटोनियो गुटेरेस यांनी एका निवेदनात म्हटले आहे की, “संपूर्ण स्तरावरील शत्रुत्वाकडे परतण्याचे भयंकर परिणाम होतील.”
अमेरिकेने इराणमधील डझनभर लक्ष्यांवर हल्ला केल्याचे म्हटले आहे
अमेरिकन सैन्याच्या सेंट्रल कमांडने सोमवारी केलेल्या हल्ल्यांमध्ये हवाई संरक्षण यंत्रणा, रडार साइट्स, क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन उपकरणे आणि लहान बोटींचा समावेश असलेल्या डझनभर साइट्सवर मारा केल्याचे वर्णन केले.
“होर्मुझची सामुद्रधुनी हा जागतिक व्यापारासाठी महत्त्वाचा सागरी मार्ग आहे,” असे सेंट्रल कमांडने म्हटले आहे. “इराणचे त्यावर नियंत्रण नाही.”
इराणच्या पॅरामिलिटरी रिव्होल्यूशनरी गार्डने, देशाच्या धर्मशासनातील एक प्रमुख शक्ती केंद्र जे त्याच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र शस्त्रागारावर नियंत्रण ठेवते, अमेरिकेचे विधान तीव्रपणे नाकारले.
“होर्मुझची सामुद्रधुनी हा आमचा प्रदेश आहे आणि आम्ही जगाच्या पलीकडे असलेल्या बदमाश आणि मुलांची हत्या करणाऱ्या सैन्याला त्यात बेकायदेशीर हस्तक्षेप चालू ठेवू देणार नाही,” गार्डने सांगितले.
यूएस नेव्हीच्या 5 व्या फ्लीटचे निवासस्थान असलेल्या बहरीनमध्ये सोमवारी क्षेपणास्त्र इशारा सायरन तीन वेळा वाजले आणि कुवेतने सांगितले की ते प्रतिकूल आग रोखत आहे. दोन्ही देशांतील नुकसानीबाबत तात्काळ कोणतीही माहिती देण्यात आलेली नाही.
जॉर्डनमध्ये, राज्याच्या सैन्याने सांगितले की त्यांनी एका घटनेत चार इराणी क्षेपणास्त्रे पाडली ज्यामुळे “शून्य जीवितहानी किंवा भौतिक नुकसान झाले नाही.” जॉर्डनमध्ये अमेरिकन सैन्य दल आणि विमाने देखील आहेत.
इराणमध्ये, अधिकाऱ्यांनी होर्मोझगान, खुझेस्तान आणि मरकाझी प्रांतात हल्ले केले आणि किमान दोन लोक मारले गेले, असे सरकारी IRNA वृत्तसंस्थेने म्हटले आहे. अर्ध-अधिकृत इराणी प्रसारमाध्यमांनी सिस्तान आणि बलुचेस्तान प्रांतावरही हल्ले केल्याचे वृत्त दिले आहे.
इराणचे हल्ले रविवारी बहरीन, कुवेत, कतार, जॉर्डन आणि अगदी ओमानपर्यंत पसरले – ज्यांचे प्रादेशिक पाणी इराणसह सामुद्रधुनी बनते.
तेहरान आणि पश्चिमेदरम्यान दीर्घकाळ संवाद साधणाऱ्या ओमानने या हल्ल्यावर टीका करण्यासाठी इराणी मुत्सद्द्याला बोलावले.
दरम्यान, सोमवारी, इराकच्या अर्ध-स्वायत्त उत्तर कुर्दिस्तान प्रदेशात स्थित कुर्दिस्तान फ्रीडम पार्टीच्या सशस्त्र शाखा, इराणी कुर्दिश विरोधी गटाचा तळ ड्रोन हल्ल्याखाली आला.
कुर्दिस्तान मिलिशिया कॉर्प्सचे कमांडर रेबाज शरीफी यांनी सांगितले की, हल्ल्यांनी गटाच्या चामशार तळाला लक्ष्य केले, जीवितहानी किंवा नुकसानीचा तपशील न देता. तात्काळ कोणत्याही गटाने जबाबदारी स्वीकारली नाही.
लढाई सामुद्रधुनीच्या स्थितीवर लक्ष केंद्रित करते
यूएस सैन्याने रविवारी सकाळी सांगितले की त्यांनी क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन प्रक्षेपण साइट्स, दारूगोळा डंप, दळणवळण उपकरणे आणि इतर साइट्ससह सुमारे 140 लक्ष्यांवर मारा केला – गेल्या आठवड्यात झालेल्या हल्ल्यांच्या दोन मागील फेऱ्यांपेक्षा जास्त हल्ले.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी NBC च्या “मीट द प्रेस” ला सांगितले की, “आम्ही काल रात्री त्यांच्याकडून नरक बॉम्ब टाकला.”
इराणने प्रत्युत्तर दिले त्या प्रदेशातील राष्ट्रांवर हल्ला करून अमेरिकेच्या लष्करी सैन्याचे आयोजन केले, तर त्यांनी एकट्याने सामुद्रधुनीवर नियंत्रण ठेवले पाहिजे आणि त्यातून प्रवास करण्यासाठी जहाजे चार्ज करणे आवश्यक आहे.
“एकतर्फी सौद्यांचे युग संपले आहे,” मोहम्मद बगेर गालिबाफ, इराणच्या संसदेचे स्पीकर आणि मुख्य वाटाघाटी यांनी लिहिले. “आम्ही तुम्हाला सांगितले: तुमचा शब्द ठेवा किंवा किंमत द्या. वास्तविकता ठोठावत आहे.”
इराणने सामुद्रधुनी बंद असल्याचे वर्णन केले, तर अमेरिकन सैन्य आणि ट्रम्प यांनी सामुद्रधुनी खुली असल्याचे ठामपणे सांगितले.
तथापि, अमेरिकेच्या सैन्याने ओमानच्या किनारपट्टीला मिठी मारून दक्षिणेकडील मार्गाने जाणाऱ्या जहाजांना पाठिंबा दिल्याने सामुद्रधुनीवरील इराणची अडचण कमी झाली आहे. त्या नवीन मार्गाने इराणला राग आला, ज्याने त्याचा वापर करून जहाजांवर वारंवार हल्ले केले.
सामुद्रधुनीवरील इराणच्या पकडीमुळे जागतिक ऊर्जा संकट निर्माण झाले, जरी युद्धकाळातील उच्चांकी USD 120 प्रति बॅरलपासून तेलाच्या किमती झपाट्याने घसरल्या.
हल्ले सामुद्रधुनीबद्दल अधिक राजनयिक चर्चेनंतर झाले
ट्रम्प यांनी गेल्या आठवड्यात सुचवले की युद्धातील अंतरिम करार “समाप्त” झाला आहे. पण पाकिस्तान, कतार आणि इजिप्तसह मध्यस्थांनी युद्ध संपवण्यासाठी अंतिम करार करण्यासाठी प्रयत्न सुरू ठेवले आहेत.
मध्यस्थीमध्ये सामील असलेल्या एका प्रादेशिक अधिकाऱ्याने चर्चेसाठी नाव न सांगण्याच्या अटीवर सांगितले की, रविवारी युद्धविराम वाढवण्याचे प्रयत्न सुरूच होते. पाकिस्तानने सांगितले की त्यांच्या परराष्ट्र मंत्र्यांनी इराणच्या सर्वोच्च मुत्सद्द्याशी फोनवर बोलले आणि दोन्ही बाजूंनी “डि-एस्केलेशन” करण्याचे आवाहन केले.
इराणचे नवीन सर्वोच्च नेते, अयातुल्ला मोजतबा खामेनी, युद्ध सुरू झाल्यापासून अदृश्य, शनिवारी त्यांचे वडील, अयातुल्ला अली खमेनेई यांच्या अंत्यसंस्कारानंतरच्या पहिल्या विधानात शपथ घेतली की इराणी लोक त्यांच्या हत्येचा बदला घेतील.
