काँग्रेसच्या खासदार प्रियांका गांधी यांनी IIT मद्रासचे संचालक प्रा व्ही कामकोटी यांना गोमूत्र एक्सपर्ट असे संबोधल्याच्या वक्तव्यानंतर देशात नवा राजकीय आणि शैक्षणिक वाद निर्माण झाला आहे. या वक्तव्यानंतर सरकारी सूत्रांनी प्रा. कामकोटी यांची उल्लेखनीय शैक्षणिक आणि व्यावसायिक कामगिरी सार्वजनिक केली होती. आता असोसिएशन ऑफ इंडियन युनिव्हर्सिटीजच्या महासचिव सौ पंकज मित्तल आणि इन्स्टिट्यूट ऑफ केमिकल टेक्नॉलॉजी (ICT), मुंबईचे माजी कुलगुरू प्रा जी डी यादव यांनी याबाबत प्रियंका गांधी यांना पत्र लिहिले आहे. याबाबत सविस्तर माहिती जाणून घेऊयात.

सौ, प्रियांका गांधी वाड्रा, भारतीय संसद ही नेहमीच अशी संस्था मानली गेली आहे, जिथे विचारांची सखोल चर्चा होते, मतभेद सन्मानपूर्वक मांडले जातात आणि व्यक्तींचे मूल्यमापन त्यांच्या युक्तिवादाच्या बळावर केले जाते, उपहासात्मक विशेषणांवर नव्हे. याच भावनेतून आम्ही आपल्याकडून आयआयटी मद्रासचे संचालक प्रा. व्ही. कामकोटी यांच्याबाबत करण्यात आलेल्या “गोमूत्र तज्ज्ञ” या कथित वक्तव्याबद्दल निराशा व्यक्त करत आहोत. हे वक्तव्य उपरोधिक किंवा राजकीय टीकेच्या स्वरूपात केले असले, तरी त्याचे परिणाम केवळ एका व्यक्तीपुरते मर्यादित राहत नाहीत.

प्रा. कामकोटी हे भारतातील अग्रगण्य वैज्ञानिक आणि तांत्रिक शिक्षण संस्थांपैकी एक असलेल्या IIT मद्रासचे संचालक आहेत. त्यांनी IIT मद्रासमधूनच संगणक विज्ञान आणि अभियांत्रिकी विषयात एम.एस. आणि पीएच.डी. पदव्या प्राप्त केल्या आहेत. त्यांनी 150 हून अधिक संशोधन निबंध प्रकाशित केले असून 50 पेक्षा अधिक संशोधन व विकास (R&D) प्रकल्पांमध्ये सहभाग घेतला आहे. त्यांना DRDO Academic Excellence Award आणि Indian Electronics and Semiconductor Association Techno Visionary Award यांसारख्या अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. तसेच भारतातील पहिल्या उद्योग-स्तरीय मायक्रोप्रोसेसरच्या विकासात त्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान राहिले आहे. त्यामुळे ते देशातील आघाडीच्या तंत्रज्ञान तज्ज्ञांपैकी एक मानले जातात.

प्रत्येक संशोधकाप्रमाणेच त्यांनाही आपल्या गृहितकांची मांडणी करण्याचा, पारंपरिक ज्ञानावर चर्चा करण्याचा आणि वैज्ञानिक संवादात सहभागी होण्याचा पूर्ण अधिकार आहे. त्यांच्या विचारांवर तथ्याधारित चर्चा करण्याऐवजी त्यांना एखादे लेबल लावून नाकारणे म्हणजे भारतीय राज्यघटनेने प्रत्येक नागरिकाने विकसित करावा असे सांगितलेल्या वैज्ञानिक दृष्टिकोनालाच कमकुवत करणे होय.

वैज्ञानिक दृष्टिकोन म्हणजे केवळ अपरंपरागत कल्पनांबाबत संशय बाळगणे नव्हे, तर कोणताही दावा स्वीकारण्यापूर्वी किंवा नाकारण्यापूर्वी त्याचे वस्तुनिष्ठपणे परीक्षण करण्याची तयारी ठेवणे होय. इतिहास साक्ष देतो की, एकेकाळी अशक्य वाटणाऱ्या अनेक कल्पनांना नंतर वैज्ञानिक मान्यता मिळाली, तर अनेक प्रचलित समजुती पुढे चुकीच्या ठरल्या.

याहून अधिक चिंताजनक बाब म्हणजे अशा वक्तव्यांमुळे भारतातील वैज्ञानिक, संशोधक आणि शिक्षक समुदायाला जाणारा संदेश. सार्वजनिक चर्चेत सहभागी होताना त्यांची टिंगल-टवाळी होईल, अशी भीती त्यांना वाटता कामा नये. त्यांच्या विचारांवर टीका करा, त्यांनी मांडलेल्या पुराव्यांवर प्रश्न उपस्थित करा, अधिक ठोस पुराव्यांची मागणी करा; परंतु विद्वत्तेचाच अवमान करू नका.

लोकशाहीमध्ये मतभेद अपरिहार्य आहेत. मात्र उपहास हा तर्कशुद्ध संवादाचा पर्याय ठरू शकत नाही. लोकप्रतिनिधी राष्ट्रीय चर्चेची दिशा ठरवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. जेव्हा गुंतागुंतीचे वैज्ञानिक विषय राजकीय उपहासाचे साधन बनतात, तेव्हा समाजाला माहितीपूर्ण आणि विवेकी चर्चेची संधी गमवावी लागते. भविष्यातील चर्चा, विशेषतः संसदेमधील चर्चा, या मूल्यांचे प्रतिबिंब दाखवतील, अशी आम्हाला अपेक्षा आहे. भारतीय लोकशाही यापेक्षा कमी कशाचीही पात्र नाही.