नवी दिल्ली. तंदुरुस्ती अनेकदा शरीराच्या आकारमानाशी आणि वजनाशी जोडलेली असते, परंतु निरोगी असणे म्हणजे फक्त पातळ दिसणे असा नाही. एखाद्या व्यक्तीचे वजन सामान्य असू शकते, तरीही त्याची शारीरिक क्षमता कमकुवत असू शकते. त्याचप्रमाणे थोडे जास्त वजन असूनही व्यक्ती दैनंदिन कामे सहज करू शकते आणि त्याची शारीरिक क्षमता चांगली असू शकते. म्हणून, फिटनेस समजून घेण्यासाठी, शरीराच्या शारीरिक कार्याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.
खऱ्या फिटनेसचा एक महत्त्वाचा सूचक म्हणजे एखादी व्यक्ती रोजची कामे सहजतेने करू शकते. पायऱ्या चढल्यानंतर खूप थकल्यासारखे वाटणे, थोडे अंतर चालणे, वस्तू उचलणे किंवा सामान्य शारीरिक श्रम करणे शरीराची क्षमता दर्शवू शकते. जर तुम्हाला पूर्वीपेक्षा सामान्य क्रियाकलापांमध्ये लवकर थकवा जाणवू लागला तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
चालणे किंवा सामान्य क्रियाकलाप दरम्यान जास्त श्वास लागणे देखील फिटनेस-संबंधित लक्षण असू शकते. जरी श्वास लागण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात, परंतु केवळ या लक्षणाच्या आधारावर एखाद्या व्यक्तीला आजारी मानले जाऊ शकत नाही. अशी समस्या कायम राहिल्यास किंवा सामान्य क्रियाकलापांमध्ये अचानक वाढ होत असल्यास, वैद्यकीय सल्ला घेणे योग्य आहे.
तंदुरुस्तीमध्ये फक्त कार्डिओ क्षमताच नाही तर शरीराची ताकद, लवचिकता आणि संतुलन यांचाही समावेश होतो. सहज वाकणे, शरीर नियंत्रित पद्धतीने वळवणे आणि सामान्य क्रियाकलापांमध्ये संतुलन राखणे हे चांगल्या शारीरिक क्षमतेचे लक्षण मानले जाते. वयानुसार संतुलन आणि स्नायूंची ताकद राखणे अधिक महत्त्वाचे बनते.
नियमित शारीरिक हालचाल आणि ताकदीचे प्रशिक्षण शरीराचे कार्य टिकवून ठेवण्यास मदत करू शकते. व्यायामाचा उद्देश केवळ वजन कमी करणे किंवा शरीर आकर्षक बनवणे हा नसावा. मजबूत स्नायू शरीराची स्थिरता आणि चांगली हालचाल राखण्यास मदत करतात आणि दैनंदिन कामे सुलभ करतात.
विश्रांतीची हृदय गती देखील आरोग्याचे सूचक मानली जाते, परंतु केवळ फिटनेसचे मोजमाप म्हणून वापरले जाऊ शकत नाही. वय, शारीरिक हालचाली, औषधे आणि इतर परिस्थितींमुळे हृदय गती बदलू शकते. जर हृदय गती असामान्य राहिली किंवा इतर समस्या अनुभवल्या तर वैद्यकीय मूल्यमापन आवश्यक असू शकते.
रक्तदाबामुळे शरीराच्या अंतर्गत आरोग्याविषयीही महत्त्वाची माहिती मिळते. नुसते बाहेरून बघून, माणसाचा रक्तदाब सामान्य आहे की नाही हे ठरवता येत नाही. त्यामुळे वेळोवेळी रक्तदाब तपासणे उपयुक्त ठरते. सततच्या असामान्य रक्तदाबाकडे दुर्लक्ष करणे योग्य नाही.
एकूणच आरोग्य समजून घेण्यासाठी रक्तातील साखर आणि कोलेस्टेरॉल सारखे निर्देशक देखील महत्त्वाचे आहेत. त्यांची स्थिती केवळ शरीराच्या वजनाने निर्धारित केली जात नाही. सामान्य वजन असलेल्या व्यक्तीमध्येही काही आरोग्य धोके असू शकतात, तर जास्त वजन असलेल्या व्यक्तीमध्ये सर्व संकेतक असामान्य नसतात.
चांगली झोप हा देखील फिटनेसचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. पुरेशी आणि दर्जेदार झोप शरीराला आराम देण्यास आणि मानसिक आणि शारीरिक कार्यक्षमता राखण्यास मदत करते. झोपेच्या तीव्र अभावामुळे थकवा, एकाग्रता कमी होणे आणि दैनंदिन कामांवर परिणाम होऊ शकतो.
मानसिक आरोग्य देखील फिटनेसपासून वेगळे केले जाऊ शकत नाही. सततचा ताण, चिडचिड, दुःख किंवा दैनंदिन कामात रस कमी होणे हे मानसिक आरोग्य समस्यांचे लक्षण असू शकते. नियमित शारीरिक हालचाली मानसिक आरोग्यासाठीही फायदेशीर ठरू शकतात.
त्यामुळे खरा फिटनेस म्हणजे कमी वजन किंवा आकर्षक शरीर असा नाही. शरीराची ताकद, सहनशक्ती, संतुलन, लवचिकता, झोप, मानसिक स्थिती आणि आरोग्य निर्देशकांवर लक्ष देणे आवश्यक आहे. नुसते आरशात बघण्यापेक्षा तुमचे शरीर दैनंदिन जीवनात किती चांगले काम करत आहे हे समजून घेणे जास्त महत्त्वाचे आहे.
