मुंबई : भारतीय प्रवाशांसाठी, परदेशात पेमेंट करणे अधिकाधिक सोयीचे होत आहे. स्थानिक चलन शोधण्याऐवजी किंवा कार्ड काढण्याऐवजी, सहभागी देशांमधील प्रवासी फक्त QR कोड स्कॅन करू शकतात, रक्कम प्रविष्ट करू शकतात आणि UPI वापरून व्यवहार मंजूर करू शकतात. युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) ने 11 देशांपर्यंत आपली आंतरराष्ट्रीय पोहोच वाढवली आहे, ज्यामुळे भारतीय वापरकर्त्यांना परदेशात पेमेंट करण्याचा दुसरा पर्याय उपलब्ध झाला आहे. तथापि, सुविधा स्पष्ट असताना, बजेटबद्दल जागरूक प्रवाश्यांसाठी एक प्रश्न महत्त्वाचा आहे: परदेशात UPI वापरणे खरोखर रोख, विदेशी मुद्रा कार्ड किंवा आंतरराष्ट्रीय क्रेडिट आणि डेबिट कार्डपेक्षा कमी आहे का? उत्तर सरळ नाही.
आंतरराष्ट्रीय UPI काही परिस्थितींमध्ये किफायतशीर असू शकते, परंतु प्रत्येक प्रवासी किंवा प्रत्येक व्यवहारासाठी ती स्वयंचलितपणे सर्वात स्वस्त पेमेंट पद्धत मानली जाऊ शकत नाही. अंतिम किंमत विनिमय दर, चलन रूपांतरण शुल्क, बँक फी आणि UPI खात्याशी लिंक केलेल्या पेमेंट इन्स्ट्रुमेंटच्या प्रकारावर अवलंबून असते.
जेव्हा पेमेंट UPI द्वारे केले जाते तेव्हा ते शुल्क-मुक्त असल्याचे दिसते, परंतु याचा अर्थ असा नाही की चलन-रूपांतरण खर्च नाही. भारतीय प्रवाशासाठी सर्वात महत्त्वाची आकडेवारी म्हणजे बँक खात्यातून वजा केलेली अंतिम रक्कम रुपये. विदेशी चलनाचे INR मध्ये रूपांतर करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या विनिमय दराचा त्या रकमेवर थेट परिणाम होऊ शकतो. कॉफी किंवा स्नॅक सारख्या कमी किमतीच्या खरेदीवर एक छोटासा फरक क्वचितच लक्षात येऊ शकतो. तथापि, जेव्हा प्रवासी हॉटेल्स, शॉपिंग, रेस्टॉरंट्स, वाहतूक किंवा इतर महागड्या सेवांसाठी पैसे देतात तेव्हा त्याचा परिणाम खूप मोठा होऊ शकतो.
Fibe चे MD आणि ग्रुप CEO अक्षय मेहरोत्रा म्हणाले की, विशिष्ट पेमेंट पद्धत नेहमीच स्वस्त असेल असे गृहीत न धरता प्रवाशांनी एकूण खर्चाची तुलना करावी. त्यांच्या मते, ग्राहकांनी अंतिम INR किमतीकडे लक्ष दिले पाहिजे, कारण विनिमय दर आणि रूपांतरण शुल्क लक्षणीय फरक करू शकतात, विशेषत: जेव्हा व्यवहार वारंवार होत असतात किंवा मोठ्या रकमांचा समावेश होतो.
विदेशी मुद्रा कार्डे आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांमध्ये लोकप्रिय आहेत कारण ते विनिमय दराबद्दल अधिक खात्री देऊ शकतात. जेव्हा विदेशी चलन फॉरेक्स कार्डवर लोड केले जाते, तेव्हा लोडिंगच्या वेळी दर सामान्यतः निर्धारित केला जातो. हे त्यांच्या प्रवासाचे बजेट आगाऊ नियोजन करणाऱ्या आणि त्यांच्या सहलीदरम्यान उपलब्ध असलेल्या विनिमय दरावर पूर्णपणे अवलंबून राहणे टाळू इच्छित असलेल्या लोकांसाठी उपयुक्त ठरू शकते. तथापि, प्रत्येक बाबतीत फॉरेक्स कार्ड हा सर्वात स्वस्त पर्याय असेलच असे नाही.
प्रवाश्यांनी कार्ड जारी करणे, लोड करणे, रीलोड करणे आणि एटीएममधून पैसे काढणे यासह संपूर्ण शुल्क रचना पहावी. गंतव्य-विशिष्ट खर्च एकूण खर्चावर देखील परिणाम करू शकतात.
क्रेडिट आणि डेबिट कार्डे परदेशात उपयुक्त आहेत, विशेषत: ज्या ठिकाणी कार्ड पेमेंट मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारले जाते. कार्डचे परकीय चलन मार्कअप हा महत्त्वाचा घटक आहे. काही कार्डे तुलनेने जास्त विदेशी मुद्रा शुल्क आकारतात, तर काही कमी किंवा अगदी शून्य फॉरेक्स मार्कअप देतात. परिणामी, एक योग्य आंतरराष्ट्रीय कार्ड काहीवेळा यूपीआयशी स्पर्धा करू शकते किंवा एकूण खर्चावर मात करू शकते. प्रवाश्यांनी डायनॅमिक करन्सी कन्व्हर्जन (DCC) कडेही लक्ष द्यावे.
जर एखाद्या विदेशी व्यापाऱ्याने स्थानिक चलनाऐवजी भारतीय रुपयामध्ये पेमेंटची प्रक्रिया करावी का असे विचारले तर तो पर्याय सोयीस्कर वाटू शकतो कारण रुपयाची रक्कम लगेच दिसून येते. तथापि, अशा रूपांतरणासाठी वापरला जाणारा विनिमय दर नेहमीच अनुकूल असू शकत नाही. बऱ्याच प्रकरणांमध्ये, स्थानिक चलनात पैसे भरणे आणि कार्ड जारीकर्ता किंवा नेटवर्कला रूपांतरण हाताळण्याची परवानगी देणे अधिक फायदेशीर ठरू शकते.
डिजिटल पेमेंटची वाढती लोकप्रियता असूनही, प्रवाशांनी रोख रक्कम पूर्णपणे सोडून देऊ नये. स्थानिक बाजारपेठा, छोटी दुकाने, टॅक्सी आणि डिजिटल पेमेंट सुविधा नसलेल्या व्यापाऱ्यांना अजूनही भौतिक चलन आवश्यक असू शकते. त्यामुळे काही स्थानिक रोकड ठेवणे बॅकअप म्हणून उपयुक्त ठरू शकते. तथापि, रोख स्वतःच्या खर्चासह येतो. चलन विनिमय प्रदाते त्यांच्या दरांमध्ये मार्जिन तयार करू शकतात, तर मोठ्या प्रमाणात पैसे वाहून नेण्यामुळे सुरक्षेची चिंता देखील निर्माण होते. एटीएममधून पैसे काढल्याने खर्चाचा आणखी एक स्तर जोडला जाऊ शकतो. ट्रॅव्हलर्स बँक, परदेशी एटीएम ऑपरेटर किंवा दोघेही शुल्क आकारू शकतात, तर चलन रूपांतरण अंतिम खर्चात आणखी वाढ करू शकते. या कारणास्तव, ट्रिप दरम्यान वारंवार रोख रक्कम काढणे महाग ठरू शकते.
UPI ही लाखो भारतीयांसाठी घरबसल्या, किराणा मालाची खरेदी आणि रेस्टॉरंटच्या बिलांपासून ते हस्तांतरण आणि दररोजच्या व्यापारी पेमेंटपर्यंत एक नियमित पेमेंट पद्धत बनली आहे. त्याचा आंतरराष्ट्रीय विस्तार आता परदेशातील प्रवासासाठी त्या परिचयाचा काही भाग आणत आहे. सहभागी व्यापाऱ्यांकडे, प्रवासी त्यांना भारतात आधीच माहीत असलेली मूळ पेमेंट प्रक्रिया वापरू शकतात.
यामुळे प्रत्येक छोट्या खरेदीसाठी मोठ्या प्रमाणात रोख रक्कम बाळगण्याची किंवा भौतिक कार्ड वापरण्याची गरज कमी होऊ शकते. मेहरोत्रा म्हणाले की UPI च्या आंतरराष्ट्रीय विस्तारामुळे प्रवाशांना अधिक पसंती आणि लवचिकता मिळत आहे, ज्यामुळे त्यांना गंतव्यस्थान आणि व्यवहाराच्या प्रकारानुसार विविध पेमेंट पद्धती निवडता येतात. उझबेकिस्तान सारख्या बाजारपेठेतील विस्तार हा या व्यापक आंतरराष्ट्रीय दबावातील आणखी एक विकास आहे.
त्याची वाढती आंतरराष्ट्रीय उपस्थिती असूनही, UPI ही रोख आणि कार्ड्सची सार्वत्रिक बदली नाही. देश, शहरे आणि वैयक्तिक व्यापारी यांच्यात स्वीकृती भिन्न असू शकते. त्यामुळे प्रवाशांनी त्यांच्या गंतव्यस्थानावर आंतरराष्ट्रीय UPI समर्थित आहे की नाही आणि त्यांचे बँक खाते अशा व्यवहारांसाठी सक्षम आहे की नाही हे तपासावे. निर्गमन करण्यापूर्वी पेमेंट मर्यादा देखील तपासल्या पाहिजेत. बँका आणि पेमेंट प्रदात्यांकडे आंतरराष्ट्रीय UPI व्यवहारांसाठी विशिष्ट मर्यादा असू शकतात.
पेमेंटची पुष्टी करण्यापूर्वी, प्रवाशांनी परकीय चलनाची रक्कम, INR समतुल्य, विनिमय दर आणि कोणतेही लागू शुल्क काळजीपूर्वक तपासावे. सुरक्षितताही तितकीच महत्त्वाची आहे. वापरकर्त्यांनी फक्त अस्सल व्यापारी QR कोड स्कॅन करावा आणि त्यांचा UPI पिन टाकण्यापूर्वी व्यापाऱ्याचे नाव आणि व्यवहाराची रक्कम सत्यापित करावी. पिन कधीही शेअर केला जाऊ नये आणि अनपेक्षित पेमेंट विनंत्या मंजूर केल्या जाऊ नयेत.
प्रत्येक आंतरराष्ट्रीय व्यवहारासाठी एकच विजेता नसतो. UPI अत्यंत सोयीस्कर आणि संभाव्य खर्च-प्रभावी असू शकते, विशेषत: लहान व्यापारी पेमेंटसाठी जेथे ते स्वीकारले जाते. फॉरेक्स कार्ड्स अधिक प्रेडिक्टेबिलिटी देऊ शकतात, तर कमी-फॉरेक्स-मार्कअप कार्ड मोठ्या खरेदीसाठी स्पर्धात्मक असू शकतात. डिजिटल पेमेंट्स उपलब्ध नसलेल्या ठिकाणी बॅकअप म्हणून रोख आवश्यक राहते.
प्रवाशांसाठी, एका पेमेंट पद्धतीवर अवलंबून न राहणे हा सर्वात हुशार दृष्टिकोन आहे. पैसे कसे द्यायचे हे ठरविण्यापूर्वी विनिमय दर, रूपांतरण शुल्क, बँक शुल्क आणि पैसे काढण्याच्या खर्चाची तुलना करा.
