डेहराडून/मसुरी: मसुरीमध्ये सुफी कवी बाबा बुल्ले शाह यांचा दावा करणारी कबर अचानक दिसल्याने सर्वांच्या भुवया उंचावल्या आहेत. इतिहासकारांनी असे नमूद केले आहे की बुल्ले शाह, ज्याला त्याच्या गूढ पंजाबी काव्यासाठी ओळखले जाते, त्याला पाकिस्तानातील कसूर येथे पुरण्यात आले होते, जिथे त्याचे एकमेव मान्यताप्राप्त मंदिर अस्तित्वात आहे. जगभरातून त्यांचे चाहते श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी कसुरला भेट देतात.
मसुरीमध्ये मात्र कोणताही ऐतिहासिक किंवा धार्मिक आधार नसताना त्यांच्या नावावर एक वास्तू बांधण्यात आली आहे. अधिकारी याला बेकायदेशीर मकबरा किंवा “फ्रेंचाइज श्राइन” म्हणतात, कारण तेथे कोणताही संत किंवा फकीर दफन केलेला नाही. डेहराडून जिल्हा प्रशासनाने अशी देवस्थाने कशी आणि का बांधली याचा तपास सुरू केला आहे. जिल्हा दंडाधिकारी सविन बन्सल यांनी चौकशी सुरू असल्याची पुष्टी केली.
ही मंदिरे श्रद्धेच्या नावाखाली लोकांची दिशाभूल करत असल्याचा आरोप बजरंग दलासह स्थानिक गट करतात. सनातन परंपरेत पवित्र मानल्या जाणाऱ्या देवभूमी उत्तराखंडमध्ये अशा प्रथांना परवानगी दिली जाऊ शकत नाही, असे त्यांचे म्हणणे आहे.
बुल्ले शाह कबर वादाने उत्तराखंडमधील वक्फ मालमत्तेबाबत मोठा वाद सुरू केला आहे. अहवाल असे सूचित करतात की वक्फ बोर्डाकडे 200 हून अधिक देवस्थानांची नोंदणी झाली आहे, ज्यात अनेकांनी अतिक्रमण केलेल्या सरकारी जमिनीवर बांधले गेले आहेत. टीकाकारांचा दावा आहे की जमिनीवर आधी बेकायदेशीरपणे कब्जा करण्यात आला आणि नंतर मालकी मजबूत करण्यासाठी वक्फ मालमत्ता घोषित केली.
उत्तराखंड राज्याच्या स्थापनेदरम्यान, उत्तर प्रदेशच्या रेकॉर्डमधून सुमारे 2,000 वक्फ मालमत्ता हस्तांतरित करण्यात आल्या. आज, मशिदी, मदरसे, कब्रस्तान, ईदगाह, दुकाने आणि शेतजमिनी यासह ती संख्या दुप्पट होऊन ५,३८८ मालमत्ता झाली आहे. यापैकी 203 तीर्थस्थळे आणि दर्ग्यांची नोंद आहे, ज्यात अनेक ताब्यात घेतलेल्या जमिनीवर बांधल्याचा संशय आहे.
सर्वेक्षणातून असे दिसून आले आहे की उत्तराखंडमध्ये एकेकाळी 1,000 पेक्षा जास्त तीर्थस्थाने होती, त्यापैकी बहुतेक अधिकृततेशिवाय बांधली गेली होती. धामी सरकारने गेल्या दोन वर्षांत 572 बेकायदेशीर मंदिरे पाडली आहेत, त्यापैकी अनेकांच्या खाली मानवी अवशेष सापडले नाहीत. अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की 300 हून अधिक बेकायदेशीर मंदिरे अजूनही अस्तित्वात आहेत आणि ती काढून टाकली जातील.
एक असामान्य प्रवृत्ती उदयास आली आहे: एकाच नावाची अनेक देवस्थाने. उदाहरणार्थ, सय्यद, भुरे शाह आणि कालू सय्यद यांच्या नावाची अनेक तीर्थक्षेत्रे जिल्ह्यात अस्तित्वात आहेत. समीक्षक याला “फ्रँचायझी देवस्थान” म्हणतात, जे जमीन ताब्यात घेण्यासाठी आणि ताबीज किंवा भूतविद्या सेवा विकणारे व्यवसाय चालवण्यासाठी बांधले गेले.
मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी यांनी या प्रथेचा तीव्र निषेध केला आहे. ते म्हणाले, “एखादा संत किंवा फकीर जगला तर त्याला दहा नव्हे तर एकाच ठिकाणी दफन केले जाईल. देवभूमीत हा खेळ चालणार नाही. या भूमीचे दैवी रूप कायम राखण्यासाठी आमचे सरकार कटिबद्ध आहे.”
अतिक्रमण कसे झाले आणि कोणत्या आधारे मालमत्ता वक्फ जमिनी झाल्या याची कायदेशीर चौकशी करण्याचे आदेश प्रशासनाने दिले आहेत. प्रभावशाली व्यक्ती आणि भूमाफियांनी कथितपणे ताब्यात घेतलेल्या वक्फ मालमत्तेच्या याद्याही अधिकारी तयार करत आहेत.
वास्तविक वक्फ मालमत्ता लोककल्याणासाठी असतात, ज्या व्यक्तींनी स्वेच्छेने दान केल्या आहेत यावर तज्ञांनी भर दिला आहे. मात्र देवस्थानांच्या नावाखाली सरकारी जमिनीचा गैरवापर केल्याने तणाव निर्माण झाला आहे. धामी सरकार आग्रही आहे की केवळ वैध मालमत्ता राहतील, तर बेकायदेशीर अतिक्रमणे हटविली जातील.
