कर्नाटकातील चिकमंगळूर जिल्ह्यातील तुंगा नदीच्या काठावर असलेले शृंगेरीचे विद्याशंकर मंदिर हे केवळ धार्मिक स्थळच नाही तर भारतीय स्थापत्य, तत्त्वज्ञान आणि ज्योतिषशास्त्र यांचा संगम आहे. हे तेच ठिकाण आहे जिथे आदि शंकराचार्यांनी शृंगेरी शारदा पीठाची स्थापना केली, दक्षिण भारतातील त्यांच्या चार प्रमुख मठांपैकी एक. अद्वैत वेदांताच्या तत्त्वांचा प्रसार हीच भूमी आहे, असे म्हणतात.

१४ व्या शतकात बांधलेले हे मंदिर भगवान शिवाला समर्पित आहे आणि गुरु विद्यातीर्थ यांच्या स्मरणार्थ बांधले गेले आहे. मंदिराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे बारा खांब, ज्यावर बारा राशींची चिन्हे कोरलेली आहेत. खगोलशास्त्राच्या आश्चर्यकारक तत्त्वांवर आधारित, सूर्याची किरणे दर महिन्याला वेगवेगळ्या राशींवर या खांबांवर पडतात. यामुळेच याला सौर विज्ञानाचे मंदिर देखील म्हटले जाते.

हे देखील वाचा:कर्नाटकातील कारगा सणाचे महत्त्व काय, थिगाळा समाजासाठी तो विशेष का आहे?

विद्याशंकर मंदिर कोणत्या शैलीत बांधले आहे?

द्रविड आणि होयसाळ शैलीच्या मिश्रणाने बांधलेले हे मंदिर स्थापत्यशास्त्राच्या दृष्टिकोनातूनही अतुलनीय आहे. मंदिराच्या गर्भगृहात विद्याशंकर लिंगाची स्थापना केली आहे, तर त्याभोवती ब्रह्मा, विष्णू, महेश आणि देवी दुर्गा यांची छोटी मंदिरे बांधलेली आहेत.

हे देखील वाचा:राम मंदिराचे काम पूर्ण झाले, आता काय उरले आहे?

मंदिराची वैशिष्ट्ये

• हे मंदिर 14 व्या शतकात (1338 AD) बांधले गेले होते आणि द्रविड आणि होयसला वास्तुकलेचे सुंदर मिश्रण दर्शवते.
• मंदिराच्या मंडपात बारा खांब (स्तंभ) आहेत, ज्यावर हिंदू राशीची चिन्हे कोरलेली आहेत आणि सूर्यप्रकाशात, या खांबांवर एक एक करून सूर्याची किरणे पडतात.
• मंदिराचे गर्भगृह पश्चिम दिशेला असून तेथे प्रामुख्याने विद्याशंकर लिंग आहे.
• असे म्हणतात की हे स्थान आदि शंकराचार्यांनी स्थापित केलेल्या शृंगेरी शारदा पीठमचे मुख्य मठ आहे, जे अद्वैत वेदांताचा प्रसार करण्यासाठी बांधले गेले होते.

या मंदिरात कोणाची पूजा केली जाते?

• मंदिरातील मुख्य देवता विद्या शंकर लिंग (शिवलिंग) आहे, जी गुरु विद्यातीर्थाच्या समाधी ठिकाणी स्थापित आहे.
• याशिवाय मंदिरात छोटी उपमंदिरे बांधण्यात आली असून तेथे ब्रह्मा, विष्णू, महेश्वर (शिव) आणि देवी दुर्गा यांच्या मूर्तीही पूजेसाठी आहेत.

मंदिराचे वैशिष्ट्य

• मंदिराच्या स्थापत्यकलेमध्ये होयसाळ आणि द्रविडीयन शैलीचे अद्भुत मिश्रण पाहायला मिळते, जे मंदिराला एक अनोखा आकार देते.
• मंदिराचे उच्च प्रांगण आणि विस्तृत शिल्पे हिंदू पौराणिक कथा, दशावतार आणि इतर देवतांचे चित्रण करतात.

मंदिरात कसे जायचे

रस्ता मार्ग: बेंगळुरूपासून सुमारे 320 किमी अंतरावर, मंगळुरूपासून 111 किमी अंतरावर आहे.

जवळचे रेल्वे स्टेशन: मंगळुरु आणि शिमोगा ही जवळची रेल्वे स्टेशन आहेत. त्यानंतर पुन्हा रस्त्याने जावे लागते.

जवळचे विमानतळ: मंगळुरु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हे या मंदिराच्या सर्वात जवळचे विमानतळ आहे, जे येथून सुमारे 100 किमी अंतरावर आहे.