भारत सेमीकंडक्टर मिशन: भारताला आता फक्त चिप डिझाइनपुरते मर्यादित राहायचे नाही, तर AI च्या युगात पूर्ण सेमीकंडक्टर पॉवर बनण्याच्या दिशेने वेगाने वाटचाल करत आहे. “एआयच्या युगात सेमीकंडक्टर वर्कफोर्स” या सत्राने स्पष्टपणे सूचित केले की देशाचे पुढील ध्येय सखोल प्रशिक्षित, उद्योगासाठी तयार प्रतिभा निर्माण करणे आहे ज्यांना डिझाइनपासून प्रगत उत्पादनापर्यंत संपूर्ण साखळी समजते.
देशाच्या व्यापक तयारीवर प्रकाश टाकताना, केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि आयटी मंत्री अश्विनी वैष्णव म्हणाले, 'आसामपासून जम्मू आणि काश्मीरपर्यंत, केरळपासून तामिळनाडूपर्यंत, भारताच्या जवळजवळ प्रत्येक भागातील विद्यार्थी आता स्वतः चिप्स डिझाइन करत आहेत. बुद्धिमत्तेच्या या एआय-चालित युगात, सेमीकंडक्टर हे आमच्या तंत्रज्ञान वास्तुकलेतील सर्वात आवश्यक स्तरांपैकी एक असेल आणि ही क्षमता पुढील अनेक वर्षांसाठी एक प्रमुख राष्ट्रीय शक्ती असेल.” या विधानावरून हे स्पष्ट होते की, भारतातील सेमीकंडक्टर डिझाइन आता काही शहरांपुरते मर्यादित राहिलेले नाही, तर एका राष्ट्रीय चळवळीचे रूप धारण केले आहे.
आयटी मंत्रालयाचे सचिव एस. कृष्णन म्हणाले, 'हे सत्र भारताच्या दोन मोठ्या मोहिमांचे अभिसरण प्रतिबिंबित करते: इंडिया एआय मिशन आणि इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन. सेमीकंडक्टर हे AI कथेचे केंद्र आहेत, जसे AI अर्धसंवाहक कथेचे केंद्र बनत आहे. भारत एक विश्वासार्ह, दीर्घकालीन भागीदार होण्यासाठी, आम्ही डिझाइनच्या पलीकडे जाणे महत्त्वाचे आहे, जिथे आम्ही आधीच प्रगत उत्पादनात अग्रेसर होण्यासाठी जगातील सेमीकंडक्टर डिझाइन टीममध्ये 20% योगदान देतो. आम्ही आधीच देशभरात 10 मोठ्या अर्धसंवाहक संयंत्रांसाठी वचनबद्ध आहोत. 2026 पर्यंत किमान चार उत्पादन सुरू होतील, बाकीचे योग्य वेळेत उत्पादन घेतील. याव्यतिरिक्त, भारत सेमीकंडक्टर मिशन 2.0 अर्धसंवाहक उपकरणांच्या देशांतर्गत उत्पादनासह संपूर्ण इकोसिस्टमचा समावेश करेल.
म्हणजेच 2026 पासून किमान चार मोठे कारखाने उत्पादन सुरू करतील, ज्यामुळे देशात रोजगार आणि तांत्रिक स्वावलंबन या दोन्हींना नवी दिशा मिळेल.
सेमीकंडक्टर उद्योगात केवळ लहान अभ्यासक्रम पुरेसे नाहीत, असे तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले. अभियंते आणि तंत्रज्ञांनी डिव्हाइस भौतिकशास्त्र, प्रक्रिया एकत्रीकरण आणि प्रगत उत्पादन प्रणालींचे सखोल ज्ञान विकसित केले पाहिजे.
उद्योग आणि शैक्षणिक क्षेत्रातील सहकार्याने नवीन गती प्राप्त केली आहे. इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्सचे “सेमीफर्स्ट” हे मॉडेल या दिशेने काम करत आहे, जिथे विद्यार्थ्यांना सिम्युलेशन आधारित प्रशिक्षणासह वास्तविक फॅब प्रणालीचा अनुभव दिला जात आहे.
हेही वाचा: एआय समिटमध्ये गोंधळ! भारत मंडपममध्ये युवक काँग्रेसचे टॉपलेस प्रदर्शन, तडजोड पंतप्रधानांच्या घोषणांनी गोंधळ
तज्ञांचे असे मत आहे की जगातील प्रमुख सेमीकंडक्टर हब मजबूत होण्यासाठी 50-70 वर्षे लागली, परंतु भारत हा प्रवास कमी वेळेत पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करत आहे. त्यासाठी उद्योग, विद्यापीठ आणि उत्पादन घटक यांच्यात मजबूत समन्वय आवश्यक आहे.
एआय युगातील खरी शक्ती फक्त मशीन्सची नसून ती चालवणारी सखोल तांत्रिक समज असेल. जर भारताने हे उद्दिष्ट साध्य केले तर तो जगाचा एक विश्वासार्ह तांत्रिक आणि उत्पादन भागीदार बनू शकतो.
