ईदचा सण हा केवळ आनंदाचा आणि उत्सवाचा दिवस नसून त्यात काही प्रथा आहेत ज्यांच्या मागे खोलवर धार्मिक आणि सामाजिक विचार दडलेला आहे. प्रत्येक मुस्लिमासाठी, या दिवशी काही विशेष देणगी आणि परंपरा महत्वाच्या आहेत, जे फक्त इतरांना मदत करण्यापुरते मर्यादित नाहीत.

समाजात समता आणि बंधुता बळकट करणाऱ्या जकात आणि फित्रासारख्या कर्मकांडामागे एक विशेष उद्देश दडलेला आहे. ईदच्या दिवशी ती साजरी करण्याची पद्धत आणि वेळ देखील खूप महत्वाची आहे, ज्यामुळे ती आणखी खास बनते.

जकात म्हणजे काय?

जकात हा इस्लामच्या पाच स्तंभांपैकी एक महत्त्वाचा भाग आहे आणि तो प्रत्येक सक्षम मुस्लिमासाठी आवश्यक मानला जातो. हे एक धार्मिक कर्तव्य म्हणून पाहिले जाते, ज्या अंतर्गत एखादी व्यक्ती आपल्या वार्षिक बचतीचा किंवा मालमत्तेचा ठराविक भाग गरजूंना देते. सामान्यतः जकातचा दर हा एकूण संपत्तीच्या २.५% असतो, परंतु जर व्यक्तीची संपत्ती 'निसाब'च्या मर्यादेपेक्षा जास्त असेल तरच ती द्यावी लागते. निसाब ही किमान रक्कम आहे, ती ओलांडल्यानंतरच जकात देणे आवश्यक आहे.

जकात का दिली जाते?

जकातचा उद्देश केवळ दान देणे हा नाही तर समाजात आर्थिक समतोल राखणे हा आहे. याद्वारे गरीब, अनाथ, विधवा आणि गरजू लोकांना मदत केली जाते, जेणेकरून त्यांनाही सन्माननीय आणि चांगले जीवन जगता येईल.

फित्रा (सदका-ए-फित्र) म्हणजे काय?

फित्राला सदका-ए-फितर असेही म्हणतात. ईद-उल-फित्रच्या विशेष देणग्यांपैकी हे एक आहे. प्रत्येक मुस्लिमासाठी हे आवश्यक मानले जाते, जरी तो आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल असला तरीही, जोपर्यंत त्याच्याकडे त्याच्या गरजेपेक्षा थोडे अधिक पैसे आहेत. ईदच्या नमाजपूर्वी फित्रा दिली जाते.

फित्रा देणे का आवश्यक आहे?

ईदच्या दिवशी कोणीही उपाशी राहू नये आणि प्रत्येकाला या सणाच्या आनंदात सहभागी होता येईल, हा फित्राचा मुख्य उद्देश आहे. फित्राचे प्रमाण सामान्यतः एका व्यक्तीच्या एका दिवसाच्या अन्नाप्रमाणे निश्चित केले जाते. भारतात ही रक्कम स्थानिक परिस्थितीनुसार बदलू शकते, परंतु सामान्यतः ती 70 ते 150 रुपये किंवा त्याहून अधिक असू शकते.

जकात आणि फित्रा यात काय फरक आहे?

जकात आणि फित्रा हे दोन्ही धर्मादाय प्रकार आहेत, परंतु त्यांच्या उद्देश आणि वेळेत स्पष्ट फरक आहे.

• वेळेत फरक: जकात वर्षाच्या कोणत्याही वेळी दिली जाऊ शकते, तर फित्रा फक्त ईद-उल-फित्रच्या आधी देणे आवश्यक आहे.
• वेगवेगळे उद्देश: जकातचा उद्देश समाजात दीर्घकाळ आर्थिक समतोल निर्माण करणे हा आहे, तर ईदच्या दिवशी गरजूंना तत्काळ मदत करणे हा फित्राचा उद्देश आहे.
• ज्यांना ते लागू होते: जकात फक्त त्यांना लागू होते ज्यांची मालमत्ता निसाबपेक्षा जास्त आहे, तर फित्रा जवळजवळ प्रत्येक मुस्लिमांसाठी अनिवार्य मानली जाते.

जकात आणि फित्राचे महत्त्व

जकात आणि फित्रा ही केवळ धार्मिक कर्तव्ये नाहीत, तर ती समाजात बंधुता आणि समतेची भावना वाढवण्याचे एक माध्यम आहेत. यातून गरीब-श्रीमंतांमधील अंतर कमी होऊन एकमेकांना मदत करण्याची भावना प्रबळ होते. ईदच्या निमित्ताने जेव्हा लोक दान करतात आणि गरजूंना मदत करतात, तेव्हा हा सण त्यांच्या स्वतःच्या आनंदापुरता मर्यादित राहत नाही, तर प्रत्येकासाठी आनंदाचा प्रसंग बनतो. यामुळेच देशातील अनेक शहरांमध्ये मशिदी आणि सार्वजनिक ठिकाणी गरजूंना मदत केली जाते.