अमेरिका-इस्रायल इराण युद्ध अद्यतन: अमेरिका आणि इराणमधील युद्ध शांत करण्याचे सर्व प्रयत्न अयशस्वी होताना दिसत आहेत. पाकिस्तान, कतार आणि तुर्किये यांनी युद्धविरामात मध्यस्थी करण्याची जी आशा निर्माण केली होती ती इराणने धुळीस मिळवली आहे. इराणने 48 तासांच्या युद्धबंदीचा प्रस्ताव नाकारला आहेच, पण अमेरिकेसोबत कोणत्याही प्रकारच्या चर्चेलाही स्पष्टपणे नकार दिला आहे.
पाकिस्तानमध्ये अमेरिकन अधिकाऱ्यांना भेटण्यास आणि वॉशिंग्टनच्या अटी मान्य करण्यास इराणने स्पष्टपणे नकार दिला आहे. 2 एप्रिल रोजी अमेरिकेने मध्यस्थामार्फत 48 तासांसाठी युद्ध थांबवण्याचा प्रस्ताव पाठवला होता, जो तेहरानने फेटाळला होता.
इराणने केवळ शब्दांतून नव्हे तर कृतीतूनही आपले इरादे व्यक्त केले आहेत. युद्धबंदीचा प्रस्ताव फेटाळल्यानंतर लगेचच इराणने अमेरिकेच्या दोन शक्तिशाली लढाऊ विमानांना लक्ष्य केले. इराणने आपल्या हवाई हद्दीत पहिल्यांदा अमेरिकन हवाई दलाचा वापर केला F-15 स्ट्राइक ईगल आणि नंतर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ A-10 थंडरबोल्ट ढीग झाला. इराणचा संदेश स्पष्ट आहे – हे युद्ध आता त्याच्या अटींवर संपेल. दरम्यान, कतार आणि तुर्कस्तानने आता दोहा किंवा इस्तंबूलमध्ये नव्या शांतता चर्चेची ऑफर दिली आहे.
युद्ध थांबवण्यासाठी अमेरिका इराणला भिडते 15 गुण लांबलचक प्रस्ताव मांडला होता. त्यात होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा उघडणे, आण्विक तळ नष्ट करणे आणि क्षेपणास्त्र क्षमता मर्यादित करणे अशा कठोर अटी होत्या. त्या बदल्यात अमेरिका निर्बंध शिथिल करण्यास तयार होती.
प्रत्युत्तर म्हणून इराण 5 अटी समोर ठेवला आहे. इराणला होर्मुझवरील नियंत्रणाची मान्यता, या भागातून अमेरिकेचे लष्करी तळ हटवायचे आहेत, युद्धात झालेल्या नुकसानीची भरपाई आणि भविष्यात हल्ला न करण्याची लेखी हमी हवी आहे. अमेरिकेला या अटी मान्य करणे जवळपास अशक्य असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
तणावाच्या पार्श्वभूमीवर इराणचे माजी परराष्ट्र मंत्री जावद झरीफ यांनी तडजोडीचा फॉर्म्युला सुचवला आहे. इराणवरील सर्व आर्थिक निर्बंध उठवल्यास इराण आपल्या आण्विक कार्यक्रमावर काही मर्यादा घालण्याचा आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी उघडण्याचा विचार करू शकेल, असा प्रस्ताव त्यांनी मांडला. मात्र, या सूचनेला अद्याप कोणत्याही पक्षाने अधिकृतपणे सहमती दिलेली नाही.
28 फेब्रुवारीपासून सुरू असलेल्या या भीषण युद्धामुळे प्रचंड विध्वंस झाला आहे. आकडेवारीनुसार, आतापर्यंत इराणमध्ये 1900 पेक्षा जास्तइस्रायल मध्ये 19 आणि अमेरिकेचे 13 सैनिक जीव गमावला आहे. लेबनॉन मध्ये देखील 1300 पेक्षा जास्त लोक मरण पावले आहेत आणि जवळजवळ 10 लाख लोक बेघर झाले आहेत. शुक्रवारी इराणने कुवेतमधील मोठ्या तेल शुद्धीकरण प्रकल्प आणि जल प्रकल्पावर हल्ला करून आखाती देशांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण केले आहे.
होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे जागतिक बाजारात तेलाच्या किमती गगनाला भिडल्या आहेत. जहाजांची वाहतूक ठप्प झाल्यामुळे संपूर्ण जगाची पुरवठा साखळी कोलमडली आहे. या गंभीर मुद्द्यावर शनिवारी संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत (UNSC) महत्त्वाची बैठक होणार आहे. बहरीनने जहाजांच्या संरक्षणाचा प्रस्ताव मांडला आहे. मात्र, रशिया, चीन आणि फ्रान्सने याप्रकरणी लष्करी बळाचा वापर करण्यास विरोध केला आहे. दक्षिण कोरिया आणि फ्रान्सने सागरी मार्ग सुरक्षित करण्याबाबत चर्चा केली आहे, परंतु अद्याप कोणतीही ठोस ब्ल्यू प्रिंट पुढे आलेली नाही.
