बॅरकपूर: ८ एप्रिल हा दिवस भारतीय इतिहासाच्या पानात सुवर्णाक्षरांनी नोंदवला गेला आहे. बरोबर 169 वर्षांपूर्वी, 8 एप्रिल 1857 रोजी, भारताच्या पहिल्या स्वातंत्र्यलढ्याचे प्रणेते मानले जाणारे मंगल पांडे यांना ब्रिटीश सरकारने फाशी दिली होती. त्यांच्या हौतात्म्याने संपूर्ण देशात एक ठिणगी पेटली, जी पुढे इंग्रजांविरुद्ध बंडाचा एक विशाल ज्वालामुखी म्हणून उदयास आली.

वाचा :- माजी केंद्रीय मंत्री मोहसिना किडवई यांचे निधन, काँग्रेस पक्षात शोककळा पसरली.

बॅरकपूरची ती ऐतिहासिक घटना, जेव्हा इंडिया कंपनीच्या 34 व्या BNI च्या हवालदाराने बरकपूर कॅन्टोन्मेंटमध्ये उघडपणे बंड केले.

मंगल पांडे हे ईस्ट इंडिया कंपनीच्या 34 व्या बंगाल नेटिव्ह इन्फंट्रीमध्ये (34th BNI) शिपाई होते. लष्करात 'एनफिल्ड रायफल' आल्यावर बंड सुरू झाले. अफवा पसरल्या की या रायफलच्या काडतुसांमध्ये गाय आणि डुकराची चरबी होती, जी वापरण्यापूर्वी दाताने कापावी लागते. त्यामुळे हिंदू आणि मुस्लिम दोघांच्याही धार्मिक भावना दुखावल्या गेल्या. यासोबतच 29 मार्च 1857 रोजी मंगल पांडे यांनी बॅरकपूर कॅन्टोन्मेंटमध्ये उघडपणे बंड केले. त्याने आपल्या ब्रिटीश अधिकाऱ्यांवर हल्ला केला आणि इतर सैनिकांना क्रांतीमध्ये सामील होण्याचे आवाहन केले. या बंडाला प्रत्युत्तर म्हणून इंग्रजांनी त्याला अटक करण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा त्याने आत्मसमर्पण करण्याऐवजी स्वतःवर गोळी झाडली, पण जखमी अवस्थेत तो पकडला गेला.

अशी भीती होती की बराकपूरच्या स्थानिक जल्लादांनी त्याला फाशी देण्यास स्पष्ट नकार दिला.

मंगल पांडेचे कोर्ट मार्शल झाले आणि त्याला फाशीची शिक्षा सुनावण्यात आली. इतिहासकारांच्या मते, त्याच्या शौर्य आणि देशभक्तीची इतकी भीती होती की बराकपूरच्या स्थानिक जल्लादांनी त्याला फाशी देण्यास साफ नकार दिला आणि शेवटी या कामासाठी कलकत्त्याहून चार विशेष जल्लादांना बोलावण्यात आले.

वाचा :- विशेष श्रद्धांजली: आज 'वंदे मातरम्'चे लेखक बंकिमचंद्र चॅटर्जी यांची पुण्यतिथी आहे, संपूर्ण देश श्रद्धांजली अर्पण करत आहे.

नियोजित तारखेच्या 10 दिवस आधी फाशी देण्यात आली

ब्रिटीश सरकार इतके घाबरले होते की त्यांना वाटले की मंगल पांडेची उपस्थिती अधिक बंडखोरी करू शकते. या भीतीपोटी त्यांना 18 एप्रिलच्या नियोजित तारखेच्या 10 दिवस आधी 8 एप्रिल 1857 रोजी सकाळी फाशी देण्यात आली.

1857 च्या क्रांतीचा आधार

मंगल पांडे यांचे हौतात्म्य व्यर्थ गेले नाही. त्याच्या मृत्यूनंतर फक्त एक महिन्यानंतर, 10 मे 1857 रोजी, मेरठ कॅन्टोन्मेंटमधील शिपायांनी उठाव केला, ज्याला भारताचे 'पहिले स्वातंत्र्य युद्ध' म्हटले जाते. 'मारो फिरंगी को'चा नारा लाखो भारतीयांना एकत्र करण्यात मदत करणाऱ्या मंगल पांडे यांचे योगदान मानले जाते.

राष्ट्र श्रद्धांजली अर्पण करत आहे

वाचा:- मध्यपूर्वेतील युद्ध थांबेल का? अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दोन आठवड्यांच्या तात्पुरत्या युद्धबंदीची घोषणा केली

आज देशभरातील हुतात्मा मंगल पांडे यांच्या प्रतिमेला पुष्पहार अर्पण करण्यात येत आहे. उत्तर प्रदेशातील बलिया (त्यांचे जन्मस्थान) ते पश्चिम बंगालमधील बॅरकपूरपर्यंत त्यांच्या स्मरणार्थ विशेष कार्यक्रम आयोजित केले जात आहेत. संरक्षण मंत्रालय आणि विविध राज्य सरकारांनीही या महान बलिदानाला आदरांजली वाहिली आहे.

रिपोर्ट: सुशील कुमार साह