भारतीय हवामान विभाग (IMD) ने आगामी उष्णतेच्या लाटेबद्दल औपचारिक आरोग्य सल्लागार जारी केल्यामुळे, उष्णतेशी संबंधित आरोग्य समस्या टाळण्यासाठी तयारी करण्याची वेळ आली आहे. अनेक चिंतेपैकी एक म्हणजे मायग्रेन. मायग्रेन टाळण्यासाठी आणि व्यवस्थापित करण्यासाठी, ट्रिगर्सबद्दल स्पष्टता मिळवणे आणि सावधगिरी कशी घ्यावी हे समजून घेणे महत्वाचे आहे.
उन्हाळ्याच्या चांगल्या आकलनासाठी मायग्रेन, आम्ही कानपूरमधील रीजेंसी हेल्थ येथील मुख्य सल्लागार- अंतर्गत औषध डॉ. रुपाली मेहरोत्रा यांच्याशी बोललो, ज्यांनी यावेळी मायग्रेन-संबंधित सल्लामसलतांमध्ये अंदाजे वाढ पाहिली. तिने असेही स्पष्ट केले की मायग्रेन हा एक न्यूरोलॉजिकल डिसऑर्डर आहे, फक्त एक वाईट डोकेदुखी नाही.
उन्हाळ्यातील मायग्रेन उष्णतेला तुमच्या मेंदूच्या शारीरिक प्रतिसादामुळे होतात, जेथे मेंदूची वाढलेली संवेदनशीलता वाढत्या तापमानाला प्रतिसाद देते.
डॉ. मेहरोत्रा यांनी मायग्रेन का होतात याचे वर्णन केले, “उन्हाळ्यातील मायग्रेनमागील मुख्य कारण म्हणजे शरीरातील थर्मोरेग्युलेशन प्रक्रिया. जेव्हा बाह्य तापमान वाढते, तेव्हा मेंदू रक्तवाहिन्यांना विस्तारित होण्यासाठी संकेत देतो, ही प्रक्रिया व्हॅसोडायलेशन नावाची प्रक्रिया आहे, ज्यामुळे उष्णता नष्ट होते. मायग्रेनचा धोका असलेल्या व्यक्तींमध्ये, हा जलद विस्तार मेंदूच्या वेदनांच्या संवेदनक्षमतेला उत्तेजित करू शकतो.”
शिवाय, ज्यांचा मेंदू मायग्रेन-प्रवण असतो त्यांना पर्यावरणीय बदलांना अधिक संवेदनाक्षम असतात. उन्हाळ्यातील निर्जलीकरण हे 'उत्प्रेरक' म्हणून काम करते याकडेही डॉक्टरांनी लक्ष वेधले. “शरीरातील पाण्याच्या पातळीत 2 टक्के घट झाली तरी मेंदूच्या ऊतींचे संकोचन होऊ शकते, जे कवटीच्या बाहेर खेचते आणि वेदना रिसेप्टर्सला चालना देते,” तिने स्पष्ट केले.
डॉक्टरांनी पुढे मायग्रेनचे आणखी एक कारण म्हणजे रात्री 11 ते 4 दरम्यानचा कडक सूर्यप्रकाश आहे, जो व्हिज्युअल कॉर्टेक्सला जास्त उत्तेजित करतो. गरम रात्रींमुळे या खराब झोपेची भर पडते आणि हे सर्व घटक एकत्रितपणे मायग्रेनला अधिक तीव्रतेने ट्रिगर करतात. हे एकच कारण नाही, तर स्टॅकिंग इफेक्ट निर्माण करणाऱ्या घटकांचे संयोजन आहे.
बऱ्याचदा, मायग्रेनला डोकेदुखीसारखे वाटते, परंतु या दोन्हीमधील फरक महत्त्वपूर्ण आहे. चुकीची ओळख चुकीच्या उपचारांना कारणीभूत ठरते.
डॉक्टरांनी फरक सामायिक केला, “उष्णतेमुळे उद्भवणारे मायग्रेन सामान्यत: 12 ते 24 तास लवकर घोषित करते, ज्यामुळे थकवा, मूड बदलणे, मान कडक होणे किंवा अन्नाची लालसा निर्माण होते, वेदना येण्यापूर्वी प्रोड्रोमचे संकेत देते. डोकेदुखी स्वतःच एकतर्फी, धडधडणारी आणि हालचालींमुळे बिघडते, मळमळ आणि त्याच्या बाजूने प्रकाश संवेदनशीलता असते. निर्जलीकरण डोकेदुखी, याउलट, द्विपक्षीय, निस्तेज आणि द्रवपदार्थाने साफ होते.”
परंतु मायग्रेनच्या डोकेदुखीसाठी, फक्त पाणी पिणे पुरेसे नाही, जसे डॉ मेहरोत्रा यांनी वर्णन केले आहे, रुग्णांना प्रथम थंड, गडद, शांत खोलीत ठेवावे, त्यानंतर पाणी किंवा इलेक्ट्रोलाइट्सने ओरल रिहायड्रेशन करावे. काही उपचारांना नावे देताना, ती म्हणाली, “रिप्टन्स लवकर घेतल्यास सर्वात प्रभावी असतात, तर NSAIDs जसे की नेप्रोक्सेन सोडियम भारतातील अनेक प्राथमिक काळजी सेटिंग्जमध्ये व्यावहारिक प्रथम-लाइन उपचार म्हणून वापरले जातात.”
पुढे, डॉक्टरांच्या म्हणण्यानुसार, सामान्य सल्ल्यानुसार दररोज 2.5 ते 3 लिटर पाणी पिणे, दिवसा बाहेरील क्रियाकलाप मर्यादित करणे, जेवण वगळणे, हलके जेवण न घेणे, टरबूज सारखे हायड्रेटिंग पदार्थांचे सेवन करणे, अतिनील-संरक्षित कपडे घालणे, आणि झोपेची नियमित दिनचर्या राखणे समाविष्ट आहे, हे सर्व रुग्णांना उष्णतेच्या हल्ल्याची वारंवारता कमी करण्यास मदत करू शकतात.
तुमच्या मायग्रेन एपिसोडसाठी तातडीचे वैद्यकीय मूल्यमापन आवश्यक आहे हे कसे जाणून घ्यावे? डॉक्टरांनी नमूद केले की, काही चिन्हे, जसे की अचानक, तीव्र डोकेदुखीसह ताप, मान कडक होणे किंवा गोंधळ, हे मायग्रेनचे वैशिष्ट्य नाही आणि त्यांना त्वरित वैद्यकीय मदतीची आवश्यकता आहे.
वाचकांसाठी टीप: हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. वैद्यकीय स्थितीबद्दल कोणतेही प्रश्न असल्यास नेहमी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
