नवी दिल्ली :- अश्वगंधाला आयुर्वेदात औषधी वनस्पतींचा राजा म्हटले जाते आणि आज ती फिटनेस उद्योगाचा एक आवश्यक भाग बनली आहे. सरकारने घेतलेल्या एका मोठ्या निर्णयामुळे सप्लिमेंट कंपन्या आणि ग्राहक दोघांनाही आश्चर्याचा धक्का बसला आहे. अलीकडे त्याच्या पानांच्या वापरावर बंदी घालण्यात आली आहे.

तणाव आणि थकवा दूर करण्यासाठी अश्वगंधा वनस्पतीच्या पानांवर आता पूर्णपणे बंदी घालण्यात आली आहे. हा निर्णय अचानक घेतलेला नसून त्यामागे गंभीर वैज्ञानिक संशोधन आणि आरोग्यविषयक समस्या गुंतलेल्या आहेत. आता बाजारात उपलब्ध असलेल्या उत्पादनांमध्ये केवळ अश्वगंधाच्या मुळांचाच वापर करण्यास परवानगी असेल.
पानांमध्ये लपलेला आरोग्यासाठी मोठा धोका
अनेक संशोधनांमध्ये असे आढळून आले आहे की अश्वगंधाच्या पानांमध्ये विथनोलाइड्स नावाचे घटक मोठ्या प्रमाणात असतात. विशेषत: त्यात असलेल्या विडिफेरिन-ए नावाच्या घटकाचा शरीराच्या अवयवांवर अत्यंत नकारात्मक परिणाम होतो. तज्ज्ञांच्या मते या घटकांच्या अतिरेकीमुळे यकृताला गंभीर नुकसान होण्याची शक्यता असते. याशिवाय पोटाशी संबंधित समस्या आणि मज्जासंस्थेवरही याचे दुष्परिणाम दिसून आले आहेत.

त्यामुळेच पोलंड आणि हंगेरीसारख्या युरोपीय देशांनी या पानांच्या वापरावर आधीच बंदी घातली होती. शरीराचे अंतर्गत संतुलन बिघडवणाऱ्या या पानांचे सेवन केल्याने थायरॉईडचे प्रमाणही अनियंत्रित होऊ शकते. तज्ज्ञांच्या मते, पानांमध्ये असलेल्या विषारी घटकांमुळे दीर्घकाळात मज्जातंतूशी संबंधित गंभीर आजार होऊ शकतात.

आयुर्वेदाच्या ग्रंथात महत्त्व दिलेले आहे.
हजारो वर्षे जुन्या आयुर्वेदिक ग्रंथांमध्येही अश्वगंधाच्या मुळाचे वर्णन आंतरिक सेवनासाठी सुरक्षित आणि प्रभावी असल्याचे सांगितले आहे. आयुष मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार, पारंपारिकपणे पाने फक्त त्वचेवर किंवा बाह्य उपचारांसाठी वापरली जात होती. पानांचा आहार किंवा पूरक आहार म्हणून वापर करण्यासाठी कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा किंवा ऐतिहासिक आधार नाही.

मुळाचा वापर शतकानुशतके केला जात आहे आणि आधुनिक संशोधन देखील योग्य प्रमाणात घेतल्यास ते पूर्णपणे सुरक्षित मानते. अश्वगंधा या शब्दाचा अर्थ घोड्याच्या घामासारख्या वासाशी संबंधित आहे आणि तो मूळ स्वरूपात घेतल्याने शरीरात समान शक्ती येते असे म्हणतात. म्हणूनच नियामक संस्थांनी आता फक्त रूट-आधारित उत्पादनांना परवानगी दिली आहे.

कंपन्या स्वस्तात गेम खेळत आहेत
बाजारातील अश्वगंधाची वाढती मागणी पाहता अनेक कंपन्या अधिक नफा कमावण्यासाठी नियमांकडे दुर्लक्ष करत होत्या. खरं तर, अश्वगंधाची पाने त्याच्या मुळांपेक्षा 100 पट स्वस्त असतात. त्यांचा खर्च कमी करण्यासाठी कंपन्या मुळांसह पाने बारीक करून पावडरमध्ये मिसळत होत्या. ग्राहकांच्या आरोग्याशी हा एक मोठा गोंधळ होता कारण त्याच्या सेवनाने फायद्यापेक्षा हानीचा धोका जास्त होता. जेव्हा निरोगीपणा उद्योगात पूरक आहार लोकप्रिय झाला तेव्हा हा ट्रेंड विशेषतः वाढला.

सरकारने कडक लेबलिंग नियम जारी केले आहेत
नवीन नियम लागू झाल्यानंतर आता सप्लिमेंट बनवणाऱ्या प्रत्येक कंपनीला त्यांच्या पॅकेटवर त्यांनी प्लांटचा कोणता भाग वापरला हे स्पष्टपणे लिहावे लागेल. FSSAI ने राज्यांना निर्देश दिले आहेत की बाजारात विकल्या जाणाऱ्या उत्पादनांवर कडक नजर ठेवावी आणि उल्लंघन करणाऱ्या कंपन्यांवर कायदेशीर कारवाई करण्यात यावी. हा निर्णय ग्राहकांसाठी फायदेशीर आहे कारण आता कंपन्यांना पारदर्शकता ठेवावी लागणार आहे.

हे सावधगिरीचे पाऊल भविष्यात आरोग्याच्या मोठ्या समस्या टाळण्यासाठी उपयुक्त ठरेल, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. कोणतीही कंपनी अश्वगंधाची पाने किंवा त्यांचा अर्क वापरताना आढळून आल्यास त्यांना मोठा दंड आणि शिक्षेला सामोरे जावे लागेल, असे सरकारने स्पष्ट केले आहे.

पोस्ट दृश्ये: 115