वॉशिंग्टन/नवी दिल्ली: जागतिक बँकेने ग्लोबल वॉर्मिंग आणि हवामान बदलासंदर्भात एक अहवाल प्रसिद्ध केला आहे, ज्याने संपूर्ण जगाला झोपेची रात्र दिली आहे. अहवालानुसार, कार्बन उत्सर्जन आणि पर्यावरणाप्रती आपली बेपर्वाई अशीच सुरू राहिली तर २०५० सालापर्यंत शहरी जीवन पूर्णपणे बदलून जाईल. येत्या काही दशकांत शहरांमध्ये राहणाऱ्या कोट्यवधी लोकांना इतक्या तीव्र आणि प्राणघातक उष्णतेचा सामना करावा लागू शकतो की आज कल्पनाही करणे कठीण आहे.
भविष्यात शहरी भागात उष्णतेच्या लाटांची तीव्रता आणि कालावधी वाढणार असल्याचा धक्कादायक दावा जागतिक बँकेच्या नव्या अहवालात करण्यात आला आहे. 700% पर्यंत वाढवा काँक्रीटच्या जंगलात बदललेली शहरे 'अर्बन हीट आयलंड' बनतील, जिथे रात्रीच्या वेळीही तापमान कमी होणार नाही. विशेषत: ज्या महानगरांमध्ये हिरवळ कमी आणि लोकसंख्या जास्त आहे, तेथे उष्णतेमुळे जीवन जगणे जवळजवळ अशक्य होईल.
या जागतिक संकटाचा सर्वाधिक फटका समाजातील आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत असलेल्या वर्गाला बसणार आहे. झोपडपट्ट्यांमध्ये आणि अरुंद क्वार्टरमध्ये राहणारे करोडो लोक, ज्यांच्याकडे थंड करण्यासाठी पुरेशी साधने नाहीत (जसे की एसी किंवा कुलर), त्यांना या अतिउष्णतेचा थेट फटका बसणार आहे. पाण्याची तीव्र टंचाई आणि विजेची वाढती मागणी यामुळे हे संकट आणखीनच वाढेल, ज्यामुळे मोठ्या मानवतावादी शोकांतिकेचा धोका निर्माण होईल.
अत्यंत तापमानामुळे केवळ घाम येणेच होणार नाही, तर ते उष्माघात, गंभीर निर्जलीकरण आणि श्वसनाचे आजार कारणीभूत होईल. ही स्थिती वृद्ध आणि लहान मुलांसाठी घातक ठरू शकते, असे डॉक्टरांचे म्हणणे आहे. याशिवाय, उष्णतेमुळे कामाचे तास कमी होतील आणि लोकांची कार्यक्षमता कमी होईल, ज्याचा थेट परिणाम देशाच्या जीडीपीवर आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होण्याची खात्री आहे.
सरकारकडे आता निष्क्रिय बसण्याची वेळ नाही, असा इशारा जागतिक बँकेने दिला आहे. अहवालात काही अनिवार्य चरणांची शिफारस केली आहे:
हरित क्षेत्राचा विस्तार: शहरांमध्ये जंगले आणि उद्याने वाढवणे.
उष्णता कृती योजना: प्रत्येक शहरासाठी उष्णतेचा सामना करण्यासाठी विशेष धोरण तयार करणे.
शाश्वत कूलिंग: पर्यावरणाची हानी होणार नाही अशा तंत्रज्ञानाचा अवलंब करणे.
कार्बन उत्सर्जनात घट: स्वच्छ ऊर्जा (सौर आणि पवन ऊर्जा) दिशेने वेगाने पावले उचलणे.
या इशाऱ्यांची वेळीच अंमलबजावणी झाली नाही, तर पुढच्या पिढ्यांसाठी शहरे केवळ काँक्रीटची जळणारी रचनाच राहतील.
