भविष्यातील रेल्वे प्रवास जलद, हलका आणि आधुनिक बनवण्यासाठी भारतीय रेल्वे एका मोठ्या तांत्रिक बदलाच्या दिशेने काम करत आहे. प्रस्तावित वंदे भारत 3.0 मिशन अंतर्गत रेल्वे मंत्रालयाने याला तत्वतः मान्यता दिली आहे.
व्यवसाय बातम्या: देशातील रेल्वे नेटवर्क आधुनिक आणि वेगवान बनवण्याच्या दिशेने भारतीय रेल्वे एक मोठे पाऊल उचलणार आहे. नवीन पिढीतील वंदे भारत 3.0 गाड्या पूर्णपणे स्वदेशी ॲल्युमिनियम बॉडी असलेल्या विकसित करण्याच्या योजना आता सुरू आहेत. भारताच्या रेल्वे तंत्रज्ञानाला जागतिक स्तरावर अधिक स्पर्धात्मक बनवण्याच्या दृष्टीने हा बदल महत्त्वाचा मानला जात आहे.
रेल्वे मंत्रालयाच्या या निर्णयामुळे भविष्यातील वंदे भारत स्लीपर आणि हाय-स्पीड गाड्या पूर्णपणे 'मेक इन इंडिया' ॲल्युमिनियम रचनेवर आधारित असतील, ज्यामुळे परकीय तंत्रज्ञानावरील अवलंबित्व बऱ्याच अंशी कमी होईल.
ट्रेनची रचना 100% स्वदेशी ॲल्युमिनियमची असेल
नवीन वंदे भारत 3.0 प्रकल्पांतर्गत, गाड्यांचे मुख्य भाग आणि अनेक प्रमुख घटक आता भारतात विकसित स्वदेशी ॲल्युमिनियमपासून बनवले जातील. हे पाऊल भारतीय रेल्वेची उत्पादन क्षमता मजबूत करेल आणि आयातीवरील अवलंबित्व दूर करण्याच्या दिशेने हा एक मोठा बदल मानला जातो. या बदलामुळे, हायस्पीड ट्रेनसाठी प्रगत ॲल्युमिनियम तंत्रज्ञान वापरणाऱ्या निवडक देशांच्या यादीत भारत सामील होईल.
सध्या धावणाऱ्या वंदे भारत गाड्या स्टेनलेस स्टीलच्या बॉडीवर आधारित आहेत. परंतु नवीन ॲल्युमिनियम तंत्रज्ञानाच्या आगमनाने, गाड्यांचे वजन 30% ते 40% कमी होईल. वजन कमी झाल्यामुळे ट्रेनच्या कामगिरीमध्ये अनेक सुधारणा होतील:
यामुळे भारतीय रेल्वेच्या ऊर्जा खर्चात मोठी बचत होण्याची अपेक्षा आहे.
ऑपरेशनल खर्चात 10-15% कपात शक्य आहे
रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, आतापर्यंत अनेक विशेष ग्रेडचे ॲल्युमिनियम विदेशातून आयात करावे लागत होते, ज्यामुळे उत्पादन खर्च वाढला होता. पण आता “मेक इन इंडिया” मॉडेल अंतर्गत डिझायनिंग, वेल्डिंग आणि असेंबलीचे काम फक्त भारतातच केले जाईल. असा अंदाज आहे की प्रति ट्रेन सेटची किंमत 10% ते 15% कमी केली जाऊ शकते.
या बचतीचा अप्रत्यक्ष फायदा भविष्यात प्रवाशांना अधिक चांगल्या आणि शक्यतो परवडणाऱ्या सेवांच्या रूपात होऊ शकतो. नवीन ॲल्युमिनिअम बॉडी तंत्रज्ञान विशेषतः भारताच्या किनारी भागांसाठी अतिशय उपयुक्त ठरेल. मुंबई, चेन्नई, कोलकाता आणि ओडिशासारख्या भागात खाऱ्या हवेमुळे स्टीलच्या गाड्या गंजण्याची समस्या सामान्य आहे. ॲल्युमिनियम गंजत नाही, म्हणून:
नवीन वंदे भारत 3.0 ट्रेनमध्ये सुरक्षेकडेही विशेष लक्ष देण्यात आले आहे. भारताची प्रगत ट्रेन सुरक्षा प्रणाली कवच 4.0 यामध्ये एकत्रित केली जाईल. या प्रकल्पासाठी रेल्वेने स्पष्ट रोडमॅप तयार केला आहे. ऑगस्ट 2027 पर्यंत ॲल्युमिनियम तंत्रज्ञानावर आधारित प्रोटोटाइप चाचणी पूर्ण करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे.
