दिल्लीतील मालवीय नगर येथील हॉटेलला बुधवारी लागलेल्या भीषण आगीत २१ जणांचा मृत्यू झाल्यानंतर तपासात अनेक धक्कादायक खुलासे समोर आले आहेत. प्राथमिक तपासणीनुसार, हॉटेलमध्ये सुरक्षिततेच्या निकषांकडे गंभीर दुर्लक्ष करण्यात आले, ज्यामुळे अपघाताची तीव्रता आणखी वाढली. अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, हॉटेलमध्ये नेमून दिलेल्या क्षमतेपेक्षा चार पट अधिक लोकांना राहण्याची व्यवस्था करण्यात आली होती. एवढेच नाही तर हॉटेलकडे फायर सेफ्टी क्लिअरन्स किंवा वैध व्यापार परवानाही नव्हता. संबंधित अधिकाऱ्यांना न सांगता इमारतीत अतिरिक्त मजले बांधण्यात आल्याचेही तपासात समोर आले आहे.
या 5 मजली इमारतीतील लोकांसाठी एकच बाहेर पडण्याची जागा होती, ज्यामुळे आग लागल्यानंतर बाहेर काढणे अत्यंत कठीण झाले होते. इमारतीचे मुख्य प्रवेशद्वार सेन्सरने चालवले होते, तर अनेक खिडक्या बंद होत्या, असे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. अशा परिस्थितीत आग आणि धूर पसरत असताना लोकांना बाहेर पडण्यासाठी फारच मर्यादित पर्याय उरले होते. यामुळेच वरच्या मजल्यावर अनेक लोक अडकले तर काहींना जीव वाचवण्यासाठी खिडक्या आणि बाल्कनीतून उडी मारावी लागली.
इमारतीचा आराखडाही सादर केला नाही
अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, दिल्ली सरकारच्या बेड-अँड-ब्रेकफास्ट (B&B) धोरणांतर्गत, या इमारतीत फक्त 6 खोल्या चालवण्याची परवानगी होती, परंतु येथे सुमारे 25 खोल्या चालवल्या जात होत्या. म्हणजेच निर्धारित क्षमतेपेक्षा कितीतरी पटीने अधिक व्यावसायिक उपक्रम राबवले जात होते. चौकशीत असेही समोर आले आहे की, संबंधित अधिकाऱ्यांच्या सूचना असूनही इमारत चालकांनी कधीही इमारतीचा पूर्ण आराखडा सादर केला नाही. त्यामुळे इमारतीची रचना, सुरक्षा व्यवस्था आणि केलेल्या बांधकामाची अधिकृत तपासणी व पडताळणी होऊ शकली नाही. हॉटेलकडे आवश्यक अग्निसुरक्षा मंजुरी आणि व्यापार परवाना नसल्याचेही यापूर्वीच्या तपासात समोर आले होते. शिवाय, परवानगीशिवाय अतिरिक्त मजले बांधण्यात आले आणि पाच मजली इमारतीतून आपत्कालीन परिस्थितीत फक्त एकच बाहेर पडण्याचा मार्ग उपलब्ध होता.
आग एनओसीही नाही
अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, ज्या इमारतीला आग लागली तिची उंची 15 मीटरपेक्षा जास्त होती, त्यामुळे नियमांनुसार तिला अग्निसुरक्षा एनओसी (ना हरकत प्रमाणपत्र) घेणे बंधनकारक होते. मात्र, या इमारतीला अशी कोणतीही मान्यता नसल्याचे तपासात समोर आले आहे. या व्यावसायिक इमारतीशी संबंधित आवश्यक कागदपत्रेही देण्यात आली नसल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. संबंधित विभागांकडून माहिती मागवूनही इमारत मालकाकडून कोणतेही समाधानकारक उत्तर किंवा कागदपत्रे सादर करण्यात आलेली नाहीत. या इमारतीसाठी कधीही अग्निसुरक्षा मंजुरी देण्यात आली नव्हती, असेही तपासात समोर आले आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, इमारतीच्या तळमजल्यावर एक रेस्टॉरंट सुरू होते, तर तळमजला आणि वरचा मजला हॉटेल म्हणून वापरला जात होता. प्राथमिक तपासात, आग खालच्या भागातून लागल्याचा संशय व्यक्त केला जात आहे, त्यानंतर संपूर्ण इमारतीत धूर आणि ज्वाला वेगाने पसरल्या.
विद्युत उपकरणे सुरू केल्यानंतर आग लागली
तपासाशी संबंधित सूत्रांनी सांगितले की, सकाळी रेस्टॉरंटमध्ये एक स्वयंपाकी काम सुरू करण्यासाठी आला होता. त्याने विद्युत उपकरणे चालू केल्यानंतर काही वेळातच अचानक आग लागली. प्रत्यक्षदर्शी आणि प्राथमिक माहितीच्या आधारे असे सांगितले जात आहे की आग लागण्यापूर्वी किंवा दरम्यान स्फोटासारखा मोठा आवाज ऐकू आला होता, त्यानंतर आग वेगाने पसरू लागली. आगीची तीव्रता इतकी जास्त होती की काही वेळातच धूर आणि आग इमारतीच्या इतर भागांमध्ये पोहोचली आणि हॉटेलमध्ये थांबलेले लोक अडकले आणि बचाव कार्य आव्हानात्मक बनले. उपमुख्य अग्निशमन अधिकारी ए.के. मलिक यांनी सांगितले की, तपासादरम्यान इमारतीच्या चालकांनी आवश्यक संदर्भ कागदपत्रे दिली नाहीत. त्याचवेळी, परवाना देणाऱ्या एजन्सीच्या नोंदींमध्ये इमारतीशी संबंधित आवश्यक परवानग्या आणि सुरक्षा मंजुरीची पुरेशी कागदपत्रे आढळून आली नाहीत.
व्यापार परवानाही नव्हता
अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, इमारत मालकाने व्यापार परवान्यासाठी अर्ज केला होता, परंतु आवश्यक कागदपत्रे आणि इमारत योजना सादर न केल्यामुळे परवाना देण्याची प्रक्रिया कधीही पूर्ण होऊ शकली नाही. इमारतीचा आराखडा सादर न केल्यामुळे संबंधित इमारत विभागाकडून मंजुरी मिळू शकली नाही आणि व्यवसाय चालवण्यासाठी आवश्यक असलेला परवाना अपूर्ण राहिल्याचे तपासाशी संबंधित अधिकाऱ्यांनी सांगितले. असे असतानाही या इमारतीत हॉटेल व इतर व्यावसायिक कामे सुरू होती. अपघातादरम्यान बचाव कार्यही खूप आव्हानात्मक होते. अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, तळघरात अडकलेल्या लोकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी बचाव पथकांना शटर कापण्यासाठी विशेष कटर मशीन वापरावी लागली. त्याचवेळी इमारतीच्या अनेक खिडक्या बंद असल्याने अग्निशमन दल आणि बचाव पथकाने हातोड्याने तोडून आत अडकलेल्या लोकांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न केला.
तपासासाठी 20 हून अधिक पोलिसांची पथके तयार करण्यात आली आहेत
पोलीस सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जय मिश्राच्या नावाने पर्यटन विभागाचा परवाना जारी करण्यात आल्याचे तपासात समोर आले आहे. दरम्यान, लवकेश बजाज (50) असे इमारतीच्या मालकाचे नाव आहे. पोलिसांनी लवकेश बजाजला अटक केली आहे. याशिवाय त्याच्या पत्नीलाही या प्रकरणात अटक करण्यात आली आहे. हे हॉटेल तीन भागीदार चालवत होते, असा तपास यंत्रणांचा अंदाज आहे. या भागीदारांचे दिल्लीतील विविध भागातील हॉटेल आणि गेस्टहाऊसशीही संबंध असल्याचा पोलिसांना संशय आहे. अशा स्थितीत तपासाची व्याप्ती वाढवून त्यांच्या इतर आस्थापनांची कागदपत्रे आणि परवानेही तपासले जात आहेत.
प्रकरणाचे गांभीर्य लक्षात घेऊन दिल्ली पोलिसांनी तपासासाठी 20 हून अधिक विशेष पथके तयार केली आहेत. ही पथके इमारतीचे बांधकाम, परवान्याच्या नोंदी, हॉटेलचे कामकाज, आर्थिक व्यवहार आणि जबाबदार व्यक्तींच्या भूमिकेशी संबंधित कागदपत्रांची वेगवेगळ्या पातळ्यांवर तपासणी करत आहेत. या अपघाताला जबाबदार असलेल्या सर्वांची ओळख पटवून त्यांच्यावर कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असे पोलीस अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे. त्याच बरोबर, संबंधित विभागाच्या देखरेखीमध्ये काही त्रुटी राहिल्या का, याचाही शोध घेतला जात आहे, त्यामुळे आवश्यक मंजुरीविना हॉटेलचा कारभार बराच काळ सुरू होता.
