भानू सप्तमी (भानुसप्तमी) हा भगवान सूर्यदेवाच्या उपासनेचा एक अत्यंत पवित्र दिवस आहे. या दिवशी सूर्यदेवाला प्रसन्न करण्यासाठी विशेष पारंपरिक आणि सात्त्विक नैवेद्य अर्पण केला जातो. सूर्यदेवाला खीर, गव्हाचे पदार्थ आणि गूळ अत्यंत प्रिय आहे.

या शुभ दिनानिमित्त सूर्यदेवाला दाखवला जाणारा सर्वात मुख्य आणि पारंपरिक नैवेद्य म्हणजेच 'गव्हाची खीर' आणि 'गुळावणी-धिरडे' ची पाककृती आज आपण पाहणार आहोत.
 
१. मुख्य नैवेद्य: पारंपारिक गव्हाची खीर (खीर-पूरी)
सूर्यदेवाला गव्हाचा नैवेद्य दाखवण्याला विशेष महत्त्व आहे. ही खीर चवीला अप्रतिम आणि पौष्टिक असते.

साहित्य-
खांडलेला गहू (जोड गहू किंवा खिरीचा गहू): १ कप (रात्रभर भिजवलेला)
गूळ (किसलेला): १ कप (किंवा आवडीनुसार)
दूध: २ ते ३ कप
ड्रायफ्रूट्स (काजू, बदाम, पिस्ता): २ मोठे चमचे (बारीक केलेले)
वेलची आणि जायफळ पूड: १ छोटा चमचा
साजूक तूप: २ मोठे चमचे
चारोळी: १ छोटा चमचा

कृती-
गहू शिजवणे: रात्रभर भिजवलेला खिरीचा गहू स्वच्छ धुवून घ्या. कुकरमध्ये साजूक तूप गरम करून त्यात हा गहू १ मिनिट परतून घ्या. नंतर त्यात ३ कप पाणी घालून कुकरच्या ५-६ शिट्ट्या काढून गहू मऊ शिजवून घ्या.
मॅश करणे: गहू शिजल्यावर चमच्याने किंवा रवीने थोडा घोटून (मॅश करून) घ्या.
गूळ आणि दूध घालणे: आता शिजलेल्या गव्हात किसलेला गूळ आणि १ कप दूध घालून मंद आचेवर एकत्र करा. गूळ पूर्ण वितळू द्या.
फोडणी व ड्रायफ्रूट्स: एका छोट्या कढईत तूप गरम करून त्यात चारोळी आणि ड्रायफ्रूट्सचे तुकडे हलके सोनेरी रंगावर परतून घ्या आणि हे तुपासह खिरीत टाका.
उकळी काढणे: खिरीला छान उकळी आल्यावर त्यात वेलची-जायफळ पूड टाका. शेवटी उरलेले दूध घालून खीर हवी तशी दाटसर करून गॅस बंद करा.

२. दुसरा पारंपरिक पर्याय: गुळावणी आणि गव्हाचे धिरडे
काही भागात भानू सप्तमीला गुळाचे पाणी (गुळावणी) आणि गव्हाच्या पिठाचे गोड धिरडे (डोसे) बनवण्याची पद्धत आहे.

साहित्य-
गव्हाचे पीठ: २ कप
गूळ: १ कप
वेलची पूड: १ छोटा चमचा
जायफळ पूड: अर्धा छोटा चमचा
मीठ: चिमूटभर
साजूक तूप: धिरडे भाजण्यासाठी

कृती-
गुळाचे पाणी: १ कप पाण्यात गूळ विरघळवून घ्या. गूळ वितळल्यावर ते पाणी गाळून घ्या जेणेकरून कचरा निघून जाईल.
पीठ भिजवणे: एका भांड्यात गव्हाचे पीठ घेऊन त्यात हे गुळाचे पाणी थोडे थोडे घालत गुठळ्या न होऊ देता सरसरीत (भज्यांच्या पिठापेक्षा थोडे पातळ) पीठ भिजवून घ्या.
मसाले घालणे: या पिठात वेलची पूड, जायफळ पूड आणि चिमूटभर मीठ घालून मिश्रण १० मिनिटे झाकून ठेवा.
धिरडे बनवणे: तवा गरम करून त्याला थोडे तूप लावा. तव्यावर एक मोठा चमचा पीठ पसरवून गोल धिरडे बनवा. दोन्ही बाजूंनी साजूक तूप सोडून धिरडे खमंग आणि सोनेरी रंगावर भाजून घ्या.

ALSO READ: Winter Special Recipe आळिवाची खीर

नैवेद्याचे नियम-
तांब्याचे भांडे: सूर्यदेवाच्या पूजेत तांब्याच्या पात्राला खूप महत्त्व आहे. शक्य असल्यास नैवेद्य तांब्याच्या किंवा पितळेच्या पात्रात ठेवून अर्पण करावा.
सात्त्विकता: हा नैवेद्य बनवताना कांदा, लसूण किंवा कोणत्याही तामसी पदार्थाचा वापर करू नये.
अर्ध्य प्रदान: नैवेद्य दाखवण्यापूर्वी सूर्यदेवाला तांब्याच्या कलशातून जल, अक्षता आणि लाल फूल वाहून अर्ध्य नक्की द्यावे.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीचीपूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत ​​नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

ALSO READ: अतिशय शाही आणि चविष्ट पदार्थ मावा साबुदाणा खीर रेसिपी

Edited By- Dhanashri Naik