भारत जगात सर्वात वेगाने वाढणारा देश आहे ऑटोमोबाईल बाजारपेठांपैकी एक देश बनला आहे. आर्थिक प्रगती, वाढती उत्पन्न आणि सहज वाहन कर्ज यामुळे कार खरेदी करणे पूर्वीपेक्षा सोपे झाले आहे. परंतु त्याच वेळी, एक नवीन सामाजिक प्रवृत्ती वाढत असल्याचे दिसते – कुटुंबातील प्रत्येक सदस्यासाठी स्वतंत्र कार असणे. काही वर्षांपूर्वी घरातील कार ही प्रतिष्ठेची बाब मानली जात होती; आज अनेक शहरी कुटुंबांकडे दोन, तीन किंवा चार गाड्या असणे सामान्य झाले आहे.
वाहनांच्या या वाढत्या क्रेझमुळे शहरांतील वाहतूक व्यवस्थेवर मोठा ताण पडत आहे. भारतातील बहुतांश शहरांमधील रस्ते लोकसंख्या आणि वाहनांची संख्या लक्षात घेऊन दशकांपूर्वी बांधण्यात आले होते. मात्र, ज्या वेगाने वाहनांची संख्या वाढत आहे, त्या तुलनेत रस्त्यांची क्षमता वाढलेली नाही. परिणामी, पुणे, मुंबई, बेंगळुरू, दिल्ली आणि हैदराबादसारख्या शहरांमध्ये दररोज तासनतास वाहतूक कोंडी होते.
कार टिप्स: कार विकण्यापूर्वी 'या' सोप्या गोष्टी करा; सर्वोत्तम डील मिळवा
कार खरेदीच्या वाढत्या क्रेझमागे सामाजिक प्रतिष्ठा, सोयीची गरज आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्य ही कारणे आहेत. अनेकदा तरुण, नोकरी करणारे पालक आणि घरातील ज्येष्ठ सदस्य यांच्याकडे स्वतंत्र वाहने असतात. सार्वजनिक वाहतुकीवरचा अविश्वासही लोकांना खासगी वाहनांकडे वळवत आहे. मात्र त्यामुळे रस्त्यांवर वाहतूक कोंडी वाढत असून पार्किंगचा प्रश्न गंभीर बनत चालला आहे.
ऑटोमोबाईल उद्योगासाठी ही परिस्थिती निश्चितच सकारात्मक आहे. वाढीव विक्रीमुळे उद्योगाला चालना मिळते, रोजगार निर्मिती होते आणि अर्थव्यवस्थेला हातभार लागतो. पण वाढत्या वाहन विक्रीबरोबरच शाश्वत वाहतूक व्यवस्थेचाही विचार करणे तितकेच गरजेचे आहे. अन्यथा, शहरांमधील प्रवास भविष्यात अधिक वेळ घेणारा आणि महाग होऊ शकतो.
कार खरेदी टिपा: सेकंड-हँड इलेक्ट्रिक कार खरेदी करणे फायदेशीर आहे की नुकसानदायक…
याचा पर्यावरणावरही मोठा परिणाम होत आहे. अधिक वाहने म्हणजे अधिक इंधनाचा वापर, अधिक कार्बन उत्सर्जन आणि वाढ वायू प्रदूषण. रहदारीत अडकलेल्या वाहनांमुळे इंधनाचा अतिरिक्त अपव्यय होतो. त्यामुळे नागरिकांचा वेळ, पैसा आणि आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो.
भविष्यातील उपायांमध्ये सार्वजनिक वाहतूक बळकट करणे, मेट्रो आणि बस वाहतूक नेटवर्कचा विस्तार, कारपूलिंगला प्रोत्साहन, स्मार्ट वाहतूक व्यवस्थापन आणि वाहनांच्या वापराबाबत जागरूकता निर्माण करणे यांचा समावेश आहे. वाहन खरेदी करणे चुकीचे नाही; परंतु नवीन कार प्रत्येक समस्येचे उत्तर असू शकत नाही.
भारतातील रस्ते आणि शहरांची क्षमता लक्षात न घेता वाहनांची संख्या वाढत राहिल्यास, पुढील दशकात वाहतूक कोंडी ही केवळ शहरांची समस्याच राहणार नाही, तर आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला बाधा आणणारे एक मोठे राष्ट्रीय आव्हान देखील बनू शकते. समाजाला समाजासाठी समतोल विचारांची गरज आहे-कारण रस्ते तेच आहेत, पण गाड्या दिवसेंदिवस वाढत आहेत.
