भारतात आयकर रिटर्न भरण्याच्या प्रक्रियेबाबत अनेकदा अनेक प्रकारचे गोंधळ दिसून येतात, विशेषत: जेव्हा देशातील ज्येष्ठ आणि सुपर ज्येष्ठ नागरिकांचा विचार केला जातो. 80 वर्षे ओलांडल्यानंतर वृद्धांना आयटीआर भरण्याची गरज नाही, असा दावा सोशल मीडियावर आणि सर्वसाधारण चर्चेत अनेकदा केला जातो. करदात्यांमधील हा मोठा संभ्रम दूर करणे अत्यंत आवश्यक आहे कारण अपूर्ण माहितीमुळे कर विभागाकडून नोटीस मिळण्याचा धोका आहे. देशाचा आयकर कायदा याबाबत काय सांगतो, एका ज्येष्ठ पत्रकाराच्या दृष्टीकोनातून साध्या-सोप्या शब्दात समजून घेऊ.
आयकर विभागाच्या नियमांनुसार, 80 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाच्या व्यक्तींना 'अति ज्येष्ठ नागरिक' म्हणून वर्गीकृत केले जाते. सामान्य नागरिकांपेक्षा सरकार त्यांना टॅक्स स्लॅबमध्ये जास्त सवलत देते हे खरे आहे. जुन्या कर प्रणाली अंतर्गत, सामान्य लोकांसाठी 2.5 किंवा 3 लाख रुपयांपर्यंतचे उत्पन्न करमुक्त आहे, तर 80 वर्षांवरील वृद्धांसाठी, ही मूळ सूट मर्यादा 5 लाख रुपये निश्चित करण्यात आली आहे. नवीन कर प्रणाली अंतर्गत, त्यांना विहित नियमांनुसार कर सवलतीचा लाभ देखील मिळतो. परंतु याचा अर्थ असा नाही की वार्षिक उत्पन्न 5 लाख रुपयांपेक्षा जास्त असले तरी त्यांना रिटर्न भरण्यापासून पूर्णपणे सूट देण्यात आली आहे.
सरकारने अर्थसंकल्पाद्वारे आयकर कायद्यात कलम 194P जोडले होते, जे लोक सहसा पूर्णपणे समजून घेण्यात चूक करतात. या नियमानुसार, 75 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाच्या ज्येष्ठ नागरिकांना काही विशेष अटींवर ITR भरण्यापासून सूट देण्यात आली आहे. वयोवृद्ध व्यक्तीच्या उत्पन्नाचा स्त्रोत फक्त त्याच बँक खात्यातून मिळणारे 'पेन्शन' आणि 'व्याज' असावे, अशी अट आहे. जर तुमचे पेन्शन खाते आणि मुदत ठेव (FD) एकाच बँकेत असेल, तर ती बँक स्वतः तुमच्या उत्पन्नाची गणना करते आणि नियमांनुसार कर कपात करते आणि तुम्हाला वेगळा ITR दाखल करण्याची गरज नाही. परंतु जर तुमच्याकडे उत्पन्नाचे दुसरे काही स्त्रोत असतील तर हा नियम तुम्हाला लागू होत नाही.
तुमचे वय 80 वर्षे पूर्ण झाले असेल आणि तुमचे वार्षिक उत्पन्न 5 लाख रुपयांच्या मूळ सूट मर्यादेपेक्षा जास्त असेल, तर तुमच्यासाठी आयकर रिटर्न भरणे पूर्णपणे अनिवार्य आहे. याशिवाय, जर तुमचे कोणतेही भाडे उत्पन्न, शेअर्स किंवा म्युच्युअल फंड्समधून भांडवली नफा किंवा कोणताही व्यवसाय असेल तर तुम्हाला कलम 194P चा लाभ मिळणार नाही. तुमचे उत्पन्न कराच्या जाळ्यात येत नसले तरी बँकेने तुमच्या ठेव रकमेवर टीडीएस कापला असेल, तर त्या कपात केलेल्या रकमेचा परतावा मिळवण्यासाठी तुम्ही तुमचा आयटीआर फाइल करणे आवश्यक आहे, असा सल्लाही तज्ज्ञ देतात. डिजिटल इंडियाच्या या युगात, आता फॉर्म-१२बीबीएद्वारे सुपर ज्येष्ठ नागरिकांसाठी ही प्रक्रिया अधिक सुलभ करण्यात आली आहे.
