स्टॉकहोम इंटरनॅशनल पीस रिसर्च इन्स्टिट्यूट (SIPRI) च्या नवीन अहवालात भारताने पहिल्यांदाच 12 आण्विक शस्त्रे तैनात केल्याचा दावा करून भारताने आपल्या आण्विक स्थितीत लक्षणीय बदल केला आहे. जागतिक शस्त्रास्त्र-निरीक्षण संस्थेच्या म्हणण्यानुसार, वितरण प्रणालींपासून वेगळे आण्विक वॉरहेड्स साठवण्याच्या नवी दिल्लीच्या प्रदीर्घ प्रथेपासून हा विकास निघून गेला आहे. अहवालात असे सुचवले आहे की भारत 12 आण्विक शस्त्रे केवळ राखीव ठेवण्याऐवजी ऑपरेशनल क्षमतेमध्ये तैनात करतो.
सोमवारी जारी केलेल्या नवीनतम मूल्यांकनात, SIPRI ने सांगितले की भारताने 12 आण्विक शस्त्रे कार्यरत केली आहेत. ही पहिलीच वेळ आहे जेव्हा संस्थेने भारताच्या आण्विक शस्त्रागाराचा काही भाग साठा करण्याऐवजी तैनात म्हणून वर्गीकृत केला आहे.
अहवालात असे नमूद केले आहे की ही शस्त्रे एकतर वितरण प्रणालीशी जोडलेली आहेत किंवा ऑपरेशनल फोर्सेसच्या बाजूने तळांवर स्थित आहेत. SIPRI च्या म्हणण्यानुसार, भारताने 12 अण्वस्त्रे तैनात केली आहेत ही वस्तुस्थिती पूर्वीच्या निरीक्षणापेक्षा उच्च पातळीवरील लष्करी तयारी दर्शवते.
SIPRI चा अंदाज आहे की भारताकडे जानेवारी 2026 पर्यंत सुमारे 190 अण्वस्त्रे होती, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत थोडी वाढली आहे. या अहवालात भारताच्या वाढत्या आण्विक ट्रायडवर प्रकाश टाकण्यात आला आहे, ज्यामध्ये विमाने, जमिनीवर आधारित क्षेपणास्त्रे आणि आण्विक शक्तीवर चालणाऱ्या बॅलिस्टिक मिसाइल पाणबुड्या (SSBNs) यांचा समावेश आहे.
संस्थेने असेही नमूद केले की भारताने SSBNs वापरून प्रतिबंधक गस्त आयोजित केली आहे आणि या पाणबुड्यांवर थोड्या प्रमाणात वॉरहेड्स तैनात केल्या आहेत. विश्लेषकांचा असा विश्वास आहे की हे पाऊल भारताने 12 आण्विक वॉरहेड्स आपल्या सामरिक प्रतिबंधक क्षमतांना बळकट करण्यासाठी कसे तैनात केले हे प्रतिबिंबित करते.
तैनात असल्याची तक्रार असूनही, भारताने आपले प्रथम-वापर न करण्याचे धोरण कायम ठेवले आहे. या सिद्धांतानुसार, भारत अण्वस्त्र हल्ला सुरू न करण्याचे वचन देतो आणि आण्विक हल्ल्याचा बदला म्हणून केवळ अण्वस्त्रांचा वापर करेल.
सरकारने सातत्याने असे म्हटले आहे की त्यांचे अण्वस्त्र शस्त्रागार लष्करी वाढीचे साधन नसून विश्वासार्ह किमान प्रतिबंधक म्हणून काम करते. तथापि, भारताने 12 अण्वस्त्रे तैनात केल्याचे SIPRI चे मूल्यांकन दक्षिण आशियातील प्रादेशिक सुरक्षा आणि धोरणात्मक स्थैर्याबद्दल नवीन चर्चा सुरू करू शकते.
अधिक जागतिक संरक्षण आणि धोरणात्मक घडामोडींच्या अद्यतनांसाठी, Kiddaan च्या आंतरराष्ट्रीय बातम्या विभागाला भेट द्या.
Q1. भारत 12 अण्वस्त्रे तैनात करतो असे SIPRI म्हणते तेव्हा त्याचा काय अर्थ होतो?
A. याचा अर्थ SIPRI चा विश्वास आहे की 12 भारतीय आण्विक शस्त्रे स्वतंत्रपणे संग्रहित करण्याऐवजी लष्करी युनिट्स किंवा वितरण प्रणालीसह कार्यरत आहेत.
Q2. भारताकडे किती अण्वस्त्रे आहेत?
A. SIPRI चा अंदाज आहे की जानेवारी 2026 पर्यंत भारताकडे अंदाजे 190 अण्वस्त्रे होती.
Q3. भारताने 12 अण्वस्त्रे तैनात केल्याने धोरणातील बदल सूचित होते का?
A. अहवाल ऑपरेशनल तत्परतेत बदल सुचवितो, परंतु भारताने त्याची प्रथम-प्रथम-वापर नसलेली शिकवण कायम ठेवली आहे.
Q4. भारताने १२ अण्वस्त्रे तैनात केल्याचा दावा महत्त्वाचा का आहे?
A. SIPRI ने भारताच्या आण्विक शस्त्रागाराचा काही भाग कार्यान्वित म्हणून वर्गीकृत करण्याची ही पहिलीच वेळ आहे, ज्यामुळे धोरणात्मक स्थितीत लक्षणीय बदल झाला आहे.
