पश्चिम आशियातील (मध्य पूर्व) अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या लष्करी तणावाचा थेट आणि खोल परिणाम आता जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या जीवनरेखा म्हणजेच कच्च्या तेलावर दिसू लागला आहे. आखाती प्रदेशात दोन्ही देशांदरम्यान सुरू असलेल्या हवाई हल्ले आणि गोळीबाराच्या पार्श्वभूमीवर आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत अचानक वाढ झाली आहे. कच्च्या तेलाने शेवटच्या सत्रातील नीचांकी पातळी गाठली आहे 6 टक्क्यांपर्यंत उडी घेतली गेला आहे.
या प्रचंड वाढीचे मुख्य कारण म्हणजे गुरुवारी अमेरिकेने इराणच्या लष्करी तळांवर केलेला नवा हल्ला आणि त्याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणने जगातील सर्वात संवेदनशील ऊर्जा चौकीवर हल्ला केला, 'होर्मुझची सामुद्रधुनी' बंदची अधिकृत घोषणा झाली आहे. तथापि, बाजारात अचानक वाढ होऊनही, क्रूड अजूनही $ 95 च्या मानसशास्त्रीय पातळीच्या आसपास आहे.
इराणच्या सर्वोच्च संयुक्त लष्करी कमांडने ऑइल टँकर आणि व्यावसायिक जहाजांसाठी होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे बंद करण्याचा इशारा दिल्यानंतर दोन्ही जागतिक बेंचमार्कमध्ये चांगला फायदा होत आहे. या मार्गावरून जाण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या कोणत्याही जहाजावर लष्करी कारवाई केली जाईल, असे इराणने स्पष्टपणे सांगितले आहे.
आंतरराष्ट्रीय बाजारातील दोन्ही प्रमुख कच्च्या तेलांची नवीनतम स्थिती खालील तक्त्यामध्ये पाहिली जाऊ शकते:
टीप: यूएस बेंचमार्क WTI ट्रेडिंग सत्रादरम्यान एका टप्प्यावर $3 वर वाढला.
भौगोलिक आणि व्यापाराच्या दृष्टिकोनातून, होर्मुझची सामुद्रधुनी हे जगातील सर्वात महत्त्वाचे ऊर्जा प्रवेशद्वार मानले जाते.
या मार्गाने 20% पुरवठा: साधारणपणे जगभरात वापरल्या जाणाऱ्या तेल आणि वायूची एकूण शिपमेंट अंदाजे आहे एक-पाचवा (20%) या अरुंद जलमार्गातून एकटा जातो.
व्यवसाय आधीच विस्कळीत झाला होता: अलिकडच्या काही महिन्यांत या सागरी मार्गावर इराणने लादलेल्या विविध निर्बंधांमुळे जागतिक व्यापार प्रवाह प्रभावित झाला होता, कच्च्या तेलाच्या किमती सतत उच्च पातळीवर ठेवल्या होत्या.
इराणने जहाजे रोखली आणि लष्करी कारवाईची धमकी दिली तरीही, अमेरिकन सैन्याने सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म X वर एक पोस्ट शेअर केली आहे ज्यात परिस्थिती वेगळी आहे. अमेरिकन सैन्याचा दावा आहे की व्यावसायिक जहाजे अजूनही होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून सामान्यपणे जात आहेत. यासोबतच अमेरिकेने ते वृत्तही पूर्णपणे फेटाळून लावले आहे ज्यात आखाती पाण्यात कार्यरत असलेल्या अमेरिकन नौदलाच्या जहाजांवर इराणकडून हल्ला झाल्याचे सांगण्यात येत होते.
कच्च्या तेलाच्या किमतींना या युद्धातून पाठिंबा तर मिळत आहेच, पण अमेरिकेत तेलाचा कमी पुरवठाही आगीत होरपळत आहे. यूएस एनर्जी इन्फॉर्मेशन ॲडमिनिस्ट्रेशन (ईआयए) ने जारी केलेल्या नवीनतम डेटाने बाजारातील तज्ञांनाही आश्चर्यचकित केले आहे:
7.2 दशलक्ष बॅरलची मोठी घसरण: 5 जून रोजी संपलेल्या आठवड्यात यूएस क्रूड इन्व्हेंटरीज (कच्च्या तेलाचा साठा). 7.2 दशलक्ष बॅरलची मोठी घसरण नोंदणी केली आहे.
अपेक्षेपेक्षा दुप्पट कपात: बाजार विश्लेषक आणि तज्ञांना फक्त 4 दशलक्ष बॅरलची घसरण अपेक्षित होती, परंतु वास्तविक घट अपेक्षेपेक्षा खूपच जास्त होती. ओक्लाहोमामधील प्रमुख वितरण केंद्र असलेल्या 'कुशिंग'मध्येही स्टॉक लक्षणीयरीत्या कमी झाला आहे.
या वर्षाच्या सुरुवातीला अमेरिका आणि इराण यांच्यात थेट संघर्ष सुरू झाल्यापासून, यूएस क्रूड साठा (ज्यामध्ये त्यांच्या धोरणात्मक राखीव साठ्याचा समावेश आहे) झपाट्याने घट झाली आहे. पर्शियन गल्फमधून तेलाचा प्रवाह कमी झाल्यामुळे, जागतिक बाजारपेठेतील पुरवठ्याच्या कमतरतेवर मात करण्यासाठी अमेरिकेने निर्यातीत लक्षणीय वाढ केली होती.
जरी काही तेल मालवाहतूक अद्याप समस्याग्रस्त प्रदेशातून बाहेर पडण्यासाठी व्यवस्थापित करत असले तरी, युद्ध सुरू होण्यापूर्वी तेलाची एकंदर जागतिक शिपमेंट सामान्य पातळीपेक्षा कमी आहे. या अडथळ्यामुळे जगभरात ऊर्जा आणि इंधनाच्या किमती झपाट्याने वाढत आहेत, ज्यामुळे जागतिक चलनवाढ आणि मंदावलेल्या आर्थिक विकास दराबाबत जगातील प्रमुख देश आणि धोरण निर्मात्यांची चिंता पुन्हा एकदा वाढली आहे.
