मध्यपूर्वेत पुन्हा एकदा तणाव वाढताना दिसत आहे. इराणच्या सर्वोच्च लष्करी कमांडने दावा केला आहे की, जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझला जहाजांच्या वाहतुकीसाठी बंद करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
अमेरिका आणि इस्रायलने युद्धविराम कराराच्या अटींचे उल्लंघन केल्याचा आरोप इराणने केला आहे. त्यानंतर इराणने होर्मुझ बंद केल्याचे वृत्त इराणी मीडियाच्या हवाल्याने दिले जात आहे. अमेरिकेने अशा कोणत्याही पावलाची पुष्टी केलेली नाही. या घडामोडीने जागतिक तेल बाजार, सागरी व्यापार आणि प्रादेशिक शांतता चर्चेबाबत नवीन चिंता निर्माण केल्या आहेत.
इराणच्या संयुक्त लष्करी कमांड खतम अल-अंबिया मुख्यालयाने सांगितले की अमेरिका आणि इस्रायलने युद्धबंदी कराराचे उल्लंघन केले आहे. त्याला प्रत्युत्तर म्हणून होर्मुझ बंद करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
अमेरिकेचे उपाध्यक्ष जेडी व्हॅन्स म्हणाले की, होर्मुझची सामुद्रधुनी प्रत्यक्षात बंद झाल्याचे सिद्ध करणारा कोणताही पुरावा वॉशिंग्टनला अद्याप सापडलेला नाही. युद्धविराम करार पुढे चालू ठेवण्याचा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी व्यापार मार्गांमध्ये होर्मुझचा समावेश आहे. आखाती देशांतून येणारे तेल आणि वायूचा मोठा भाग या मार्गाने जगातील विविध देशांमध्ये पोहोचतो. येथे कोणत्याही प्रकारच्या व्यत्ययाचा जागतिक ऊर्जा बाजारावर परिणाम होऊ शकतो.
होर्मुझ बंद करणे हे आपल्या प्रतिक्रियेतील पहिले पाऊल असल्याचे इराणने म्हटले आहे. कथित आक्रमक कारवाया सुरू राहिल्यास, पुढील कठोर उपाययोजना केल्या जाऊ शकतात.
स्वित्झर्लंडमध्ये अमेरिका आणि इराणमधील संभाव्य अणुकराराच्या चर्चेची तयारी सुरू आहे. अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांचे विशेष दूत स्टीव्ह विटकॉफ तेथे पोहोचू शकतात, तर इराणचे शिष्टमंडळही चर्चेसाठी रवाना झाले आहे.
अलीकडेच इस्रायल आणि हिजबुल्लाह यांच्यातील संघर्ष तीव्र झाल्यानंतर युद्धविरामावर सहमती झाली. या भागात मोठ्या प्रमाणावर शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी आणि इराणशी संबंधित राजनैतिक चर्चा पुढे नेण्यासाठी हा करार महत्त्वाचा असल्याचे मानले जात आहे.
इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते इस्माईल बकाई म्हणाले की, कोणत्याही कराराची खरी परीक्षा त्याच्या अंमलबजावणीदरम्यान होते. त्यांच्या मते, दस्तऐवजावर स्वाक्षरी करणे सोपे आहे, परंतु जमिनीवर त्याची अंमलबजावणी करणे हे सर्वात मोठे आव्हान आहे.
येत्या काळात जगाच्या नजरा स्वित्झर्लंडची चर्चा, होर्मुझमधील परिस्थिती आणि अमेरिका-इराण संबंधांवर केंद्रित असतील, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. या घटनांचा परिणाम केवळ मध्य पूर्वच नव्हे तर जागतिक अर्थव्यवस्था आणि ऊर्जा सुरक्षेवरही होऊ शकतो.
