रोहित कुमार

नवी दिल्ली, 4 जुलै: मृत इराणचे सर्वोच्च नेते अली खमेनी यांच्या आठवडाभर चाललेल्या अंत्यसंस्कार समारंभाला शनिवारी तेहरानमध्ये अधिकृतपणे सुरुवात झाली, 28 फेब्रुवारी रोजी अमेरिका-इराण संघर्षाच्या पहिल्या दिवशी इराणवर झालेल्या अमेरिका आणि इस्रायली हल्ल्यात मारल्या गेलेल्या त्यांच्या 86 वर्षीय नेत्याला श्रद्धांजली वाहण्यासाठी हजारो इराणी लोक आले.

खामेनीची शवपेटी इस्लामिक रिपब्लिकच्या ध्वजात गुंडाळलेली आणि त्याच्या काळ्या पगडीसह संकुलात नेण्यात आली. त्याच्या 14 महिन्यांच्या नातवाच्या लहान शवपेटीसह त्याच्या मृत नातेवाईकांचे मृतदेह देखील त्याच्या शेजारी ठेवण्यात आले होते.

खमेनी यांची शवपेटी तेहरानमध्ये सोमवारपर्यंत पडून राहील, जेव्हा शहरातून मिरवणूक निघेल. बुधवारी शेजारच्या इराकमधील पवित्र शहरांमध्ये जाण्यापूर्वी ते मंगळवारी कोमच्या लिपिक केंद्राकडे जाईल आणि नंतर ईशान्य इराणमधील खामेनी यांच्या मूळ शहर मशहादमध्ये गुरुवारी दफन करण्यासाठी पुढे जाईल.

बिहारचे राज्यपाल सय्यद अता हसनैन आणि परराष्ट्र व्यवहार राज्यमंत्री पवित्रा मार्गेरिटा या समारंभात भारताचे प्रतिनिधित्व करत आहेत. सर्वोच्च इराणी अधिकाऱ्यांना आदरांजली वाहणाऱ्या अहमद वाहिदी यांचा समावेश होता, ज्यांना इराणच्या रिव्होल्युशनरी गार्ड्सचे प्रमुख म्हणून नियुक्त करण्यात आले होते, ज्यांचे पूर्ववर्ती खमेनेई मारले गेले त्याच हल्ल्यात मारले गेले होते.

इराणची राजधानी तेहरानमधील ग्रँड मोसल्ला येथे काचेच्या केसमध्ये खामेनी यांचा मृतदेह असलेल्या ताबूत अधिकाऱ्यांनी अनावरण केले. शोक करणारे हे पाहून रडले, काही घोषवाक्यांसह: “आमचा शब्द एक आहे! बदला! बदला!” काहींनी बॅनर आणि झेंडे घेतले होते, तर शहरभरातील होर्डिंगवर खमेनी यांची प्रतिमा होती. शिया अंत्यसंस्कारांमध्ये पुरुषांचे जमाव तालबद्धपणे त्यांच्या छातीवर शोक करतात, ही एक सामान्य प्रथा आहे.

सहा दिवसांच्या सार्वजनिक अंत्यसंस्कार सोहळ्यासाठी खमेनी यांचे पार्थिव शुक्रवारी तेहरानमध्ये दाखल झाले. त्यांचे पार्थिव इराण आणि शेजारील इराकमधील शहरांमध्ये नेण्यात येणार आहे. इस्लामिक प्रजासत्ताकाचे शेकडो समर्थक शुक्रवारी संध्याकाळी तेहरानच्या ग्रँड मोसल्लाच्या बाहेर शनिवारी लोकांसाठी उघडण्यापूर्वीच वाट पाहत होते. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की पुढील तीन दिवसात तेहरानमध्ये 15 ते 20 दशलक्ष सहभागी होण्याची अपेक्षा आहे.

शनिवारी दरवाजे उघडल्यानंतर, हजारो शोककर्त्यांनी कार्यक्रमस्थळी प्रवेश केला आणि विस्तीर्ण संकुलाचे मुख्य अंगण लोकांनी भरून गेले. शोक करणाऱ्यांनी लाल बॅनर घेतले होते, हे प्रतिक बदला घेण्याच्या आवाहनाशी संबंधित होते आणि “अमेरिकेचा मृत्यू” आणि “सूड, बदला” असा नारा दिला. “मी माझा प्रिय नेता अली खमेनेई यांना निरोप देण्यासाठी येथे आलो आहे. असा दिवस पाहण्याची मला अपेक्षा नव्हती. या शोकांतिकेपूर्वी माझा मृत्यू झाला असता,” असे 27 वर्षीय शोककर्त्याने सांगितले.

इराणी अधिकारी आठवडाभर चालणाऱ्या अंत्यसंस्कार समारंभात 1,500 ते 3,000 मृत्यू होऊ शकतात या शक्यतेची तयारी करत आहेत. मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, इराणच्या अधिकाऱ्यांनी अंत्यसंस्काराच्या मिरवणुकीदरम्यान संभाव्य सामूहिक-घातपाताच्या घटनेसाठी आकस्मिक योजना आखल्या आहेत, ज्यात देशभरातून मोठ्या प्रमाणात गर्दी होण्याची अपेक्षा आहे.

अंत्यसंस्कार समारंभ खमेनेई यांचे स्मरण करणार आहेत, ज्यांनी 1989 पासून ते वयाच्या 86 व्या वर्षी मारले जाईपर्यंत इस्लामिक रिपब्लिकचे नेतृत्व केले. खामेनी यांचे पुत्र आणि उत्तराधिकारी, मोजतबा खामेनी यांच्या कोणत्याही सार्वजनिक देखाव्यासाठी कार्यक्रमांचे बारकाईने निरीक्षण करणे अपेक्षित आहे. त्यांच्या वडिलांच्या मृत्यूच्या एका आठवड्यानंतर त्यांना सर्वोच्च नेते म्हणून नियुक्त करण्यात आले होते परंतु ते अद्याप सार्वजनिकरित्या दिसले नाहीत.

शनिवारी आणि रविवारी तेहरानच्या ग्रँड मोसल्ला येथे त्यांचे पार्थिव राज्यात पडेल. सोमवारी, राजधानीच्या दक्षिणेस सुमारे 120 किलोमीटर अंतरावर असलेल्या कोम या शिया सेमिनरी शहरात हलविण्यापूर्वी तेहरानच्या रस्त्यावरून अंत्ययात्रेत नेले जाईल. मंगळवारी तेथे अंत्यसंस्काराचे विधी सुरू राहणार आहेत.

बुधवारी, खामेनी यांचे पार्थिव इराकमधील करबला येथे नेले जाईल, जे प्रेषित मुहम्मद यांचे नातू इमाम हुसेन यांच्या दर्ग्यात आहे, ज्यांना शिया मुस्लिमांनी प्रतिकाराचे प्रतीक मानले आहे. हा दिवस खमेनेईच्या राजवटीच्या विरोधात झालेल्या निषेधाच्या वर्धापन दिनानिमित्त देखील आहे, ज्या दरम्यान सुरक्षा दलांनी हजारो लोक मारले होते. करबलातील समारंभानंतर खमेनी यांचे पार्थिव इराणमधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर मशहद येथे नेण्यात येणार आहे.

अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दावा केला की इराण वॉशिंग्टनशी करार करण्यास उत्सुक आहे आणि अमेरिकेने तेहरानला मोठा धक्का दिला आहे. वॉशिंग्टनने इराणला अंत्यसंस्कारासाठी अतिरिक्त वेळ दिला असल्याचेही त्यांनी सांगितले. “आम्ही इराणचा नरक बाहेर ठोठावला. ते स्थायिक होण्यासाठी मरत आहेत. त्यांना खूप वाईट पद्धतीने सेटल व्हायचे आहे,” तो म्हणाला. “आम्ही त्यांना अंत्यसंस्कारासाठी एक आठवडा सुट्टी दिली कारण आम्ही छान आहोत, हे खरे आहे,” तो पुढे म्हणाला.

इराणच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, खामेनी यांना मशहदमधील इमाम रझा दर्ग्यात दफन केले जाईल. इमाम रजा हे शिया इस्लाममधील आठवे इमाम होते. मंदिर दरवर्षी लाखो यात्रेकरूंना आकर्षित करते आणि एक हदीस किंवा म्हणते की, जे लोक दु:खापासून मुक्त होण्यासाठी किंवा त्यांच्या पापांसाठी क्षमा मिळविण्यासाठी याला भेट देतात त्यांना सांत्वन मिळेल. 2024 मध्ये हेलिकॉप्टर अपघातात मरण पावलेल्या इराणचे माजी अध्यक्ष इब्राहिम रायसी यांच्यासह अनेक प्रमुख शिया धर्मगुरूंना दफनभूमीत दफन करण्यात आले आहे.

दरम्यान, लेबनॉनचे अध्यक्ष जोसेफ औन यांनी शनिवारी युनायटेड स्टेट्सला लेबनॉनच्या पाठीशी उभे राहण्याचे आवाहन केले कारण ते नवीनतम इस्रायल-हिजबुल्ला युद्धानंतर इस्रायलशी कायमचे शत्रुत्व संपवण्याच्या उद्देशाने यूएस-समर्थित फ्रेमवर्क लागू करण्याचा प्रयत्न करीत आहे.

वॉशिंग्टनमध्ये सहमत असलेल्या फ्रेमवर्कमध्ये, इराण-समर्थित हिजबुल्लाह अतिरेकी गटाचे नि:शस्त्रीकरण, दक्षिण लेबनॉनमधून टप्प्याटप्प्याने इस्रायली माघार आणि दोन नियुक्त “पायलट” झोनसह या भागात लेबनीज सैन्य तैनात करण्याचा प्रस्ताव आहे. हिजबुल्लाहने मात्र हा प्रस्ताव नाकारला आहे, असा युक्तिवाद करून की त्यात दक्षिण लेबनॉनमधून इस्रायलच्या माघारीचे स्पष्ट वेळापत्रक समाविष्ट नाही.

इराणच्या राज्य प्रसारकाने माजी सर्वोच्च नेते अयातुल्ला सय्यद अली खमेनेई यांच्या निरोप समारंभाचे वर्णन “महान खमेनेई युग” ची सुरुवात म्हणून केले आहे. शनिवारी बोलताना, इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ इराण ब्रॉडकास्टिंग (आयआरआयबी) चे अध्यक्ष पेमन जेबेली म्हणाले की, शोक समारंभ थेट कव्हर करण्यासाठी व्यापक व्यवस्था करण्यात आली होती.

जेबेली म्हणाले की कार्यक्रमाचे प्रसारण करण्यासाठी दोन डझनहून अधिक सॅटेलाइट न्यूज गॅदरिंग (SNG) युनिट्स प्रमुख ठिकाणी तैनात करण्यात आल्या होत्या. ते पुढे म्हणाले की, 30 हून अधिक मोबाईल ब्रॉडकास्ट युनिट्स, प्रत्येकी सहा ते 12 कॅमेऱ्यांनी सुसज्ज, सर्वसमावेशक कव्हरेज सुनिश्चित करण्यासाठी निरोप मिरवणुकीच्या मार्गावर तैनात करण्यात आले होते.