पांडा हे कदाचित सर्वसामान्यांच्या परिचयाचे नाव नसेल, परंतु महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय वर्तुळात गडचिरोली जिल्ह्यातील त्यांच्या कामाची विशेष दखल घेतली गेली आहे. त्यांनी संपूर्ण जिल्ह्यात पाणी सुरक्षेचा एक महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम राबवला. यामध्ये हजारो जलसंधारण संरचना, बंधारे, शेततळी आणि भूजल पुनर्भरण प्रकल्पांचा समावेश होता. तसंच गावांना पावसाचा प्रत्येक थेंब साठवून ठेवण्यास मदत करणारे एक हजाराहून अधिक सिंचन उपक्रमही यात समाविष्ट होते.

या प्रयत्नांची व्याप्ती आणि दूरदृष्टी राष्ट्रीय स्तरावरही लक्षात घेतली गेली. २०२५ मध्ये, राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी पांडा यांना 'लोक प्रशासनातील उत्कृष्टतेसाठी पंतप्रधान पुरस्कार' (Prime Minister's Award for Excellence in Public Administration) देऊन सन्मानित केलं आहे. हा पुरस्कार सनदी अधिकाऱ्यांसाठी देशातील सर्वात प्रतिष्ठित सन्मानांपैकी एक मानला जातो आणि तो अशा प्रशासकीय कार्यासाठी दिला जातो जे केवळ नित्य प्रशासकीय कर्तव्यांच्या पलीकडे जाऊन केलेलं असत.

या आठवड्यात पांडा यांची कथा विशेष प्रभावी ठरण्यामागे केवळ पुरस्कार हे कारण नव्हते, तर त्याची वेळ (टायमिंग) हे महत्त्वाचे होते. मुंबई, ठाणे, रायगड आणि पालघरमध्ये मुसळधार पावसाने थैमान घातलं असताना 'रेड अलर्ट' जारी झालेला असताना आणि या भागात दरडी कोसळल्या आणि दुर्दैवाने काही लोकांचा मृत्यूही झालेला आहे. त्याचबरोबर काही दिवसांपूर्वीच हे शहर पाणीटंचाई आणि पावसाच्या विलंबाचा सामना करत होतं.

हाच विरोधाभास साधत भरपूर पाऊस असूनही पाणी सुरक्षा, हाच विषय महिंद्रांनी अधोरेखित करण्यासाठी निवडला होता. त्यांच्या पोस्टमुळं याची आठवण करून दिली की, अतिरिक्त पावसाचे पाणी जर साठवून त्याचं जतन केलं नाही, तर राज्याच्या दीर्घकालीन पाणीटंचाईच्या समस्या सोडवण्यात त्याचा फारसा उपयोग होत नाही. थोडक्यात सांगायचं तर, जलसुरक्षा ही केवळ किती पाऊस पडतो यावर अवलंबून नसते, तर त्यातील किती पाणी साठवून ठेवले जाते यावर ती अवलंबून असते.

महाराष्ट्राची सध्याची परिस्थिती ही भारतातील काही भागांत दिसून येणाऱ्या एका विरोधाभासाचे, म्हणजेच हवामानातील अनिश्चित आणि टोकाच्या बदलांचे प्रतिबिंब आहे. जिथे एकाच वर्षात त्या-त्या भागाला पूर आणि दुष्काळ अशा दोन्ही संकटांचा सामना करावा लागतो. संकट ओढवण्यापूर्वीच दीर्घकालीन जल-पायाभूत सुविधांवर काम करणारे पांडांसारखे अधिकारी ज्या प्रकारच्या पूर्वतयारीचे प्रतिनिधित्व करतात, तशी तयारी भारताला भविष्यात अधिकाधिक गरजेची ठरेल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.

सध्या, मुंबईत पाऊस ओसरण्याची आणि जलाशये समाधानकारक पातळीपर्यंत भरण्याची प्रतीक्षा सुरू असतानाच, आनंद महिंद्रा यांच्या 'मंडे मोटिव्हेशन'ने (सोमवारच्या प्रेरणादायी संदेशाने) एक महत्त्वाची जाणीव करून दिली आहे. खरं आव्हान हे पावसाचे असणं हे नाही, तर त्या पावसाच्या पाण्याचा वापर राज्य कसं करतं, हे आहे.