सर्वसामान्य लोकांना झोपेत असताना वेगवेगळी स्वप्ने पडतात. स्वप्नात एखादी घटना, प्रसंग, मित्र, कुटुंब, प्रवास किंवा अशा गोष्टी दिसतात ज्या आपण अनेकदा डोळ्यांनी पाहिलेल्या असतात. मात्र तुम्हाला कधी प्रश्न पडला आहे का की, अंध लोकांनाही स्वप्ने पडतात का? आज आपण याबाबत सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत. तसेच जर अंध लोकांना स्वप्न पडत असेल तर त्यांना स्वप्नात नेमकं काय दिसतं? वैज्ञानिकांनी याबाबत नेमकं काय म्हटलं ते सविस्तर जाणून घेऊयात.

स्वप्न पाहणे हे डोळ्यांचे नव्हे तर मेंदूचे काम आहे. त्यामुळे अंध व्यक्तीदेखील स्वप्ने पाहतात. मात्र, त्या स्वप्नांचे स्वरूप मोठ्या प्रमाणात यावर अवलंबून असते की संबंधित व्यक्तीने दृष्टी नेमकी कधी गमावली. वैज्ञानिक संशोधनानुसार, जन्मतः किंवा लहानपणापासून अंध असलेल्या व्यक्तींचा स्वप्नांचा अनुभव हा आयुष्यात नंतर दृष्टी गमावलेल्या व्यक्तींपेक्षा खूप वेगळा असतो.

जे लोक जन्मतः अंध असतात किंवा चार-पाच वर्षांच्या वयातच दृष्टी गमावतात, त्यांच्या मेंदूमध्ये व्हिज्युअल मेमरी साठलेल्या नसतात. त्यामुळे त्यांना स्वप्नांमध्ये चित्रे, रंग किंवा चेहरे दिसत नाहीत. त्याऐवजी त्यांचा मेंदू इतर इंद्रियांद्वारे मिळालेल्या माहितीच्या आधारे स्वप्ने तयार करतो. त्यांच्या स्वप्नांमध्ये दृश्यांऐवजी आवाज, स्पर्श, गंध, चव आणि भावना यांचा अधिक समावेश असतो.

जन्मतः अंध असलेल्या व्यक्तींच्या स्वप्नांमध्ये ऐकण्याची क्षमता सर्वात महत्त्वाची भूमिका बजावते. संभाषण, विविध आवाज, संगीत आणि दैनंदिन जीवनातील ध्वनी हे त्यांच्या स्वप्नांचे प्रमुख घटक असतात. स्पर्शदेखील त्यांच्या स्वप्नांचा महत्त्वाचा भाग असतो. वस्तूंचा आकार, वेगवेगळा पोत, तापमान किंवा शारीरिक संवेदना ते अगदी स्पष्टपणे अनुभवू शकतात.

अंध लोकांच्या स्वप्नांमध्ये आवडते अन्न, फुलांचा सुगंध, ओळखीची ठिकाणे किंवा जेवण यांचाही समावेश असू शकतो. आनंद, वेदना, उत्साह आणि चिंता यांसारख्या भावना सामान्य दृष्टी असलेल्या व्यक्तींप्रमाणेच तीव्र असतात. डॅनिश संशोधक आणि स्लीप फाउंडेशनच्या संशोधनानुसार, जन्मतः अंध असलेल्या व्यक्तींच्या सुमारे 86 टक्के स्वप्नांमध्ये ऐकण्याचा अनुभव, तर सुमारे 70 टक्के स्वप्नांमध्ये स्पर्शाचा अनुभव असतो.

वैज्ञानिकांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जे लोक पाच ते सात वर्षांच्या वयानंतर दृष्टी गमावतात, त्यांच्या स्वप्नांचा अनुभव वेगळा असतो. कारण त्यांनी लहानपणीच दृश्य आठवणी तयार केलेल्या असतात. त्यामुळे त्यांना स्वप्नांमध्ये लोक, ठिकाणे आणि रंग दिसू शकतात. याशिवाय, संशोधनात असेही आढळून आले आहे की दृष्टीदोष असलेल्या व्यक्तींना पूर्णपणे अंध असलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत वाईट स्वप्ने पडण्याची शक्यता चारपट अधिक असते.