Venomous Snake Identification : पावसाळ्यात साप बाहेर पडतात. सुरक्षित ठिकाण शोधण्यासाठी ते घराशेजारची अडगळ जागा शोधतात. कधी कधी घरात येतात. सर्पदंश होण्याचे प्रमाण या काळात वाढते. घरातील सामान हलवताना अथवा नकळत साप हल्ला करतात. सर्वच साप काही विषारी नसतात. पण काही साप अत्यंत विषारी असतात. साप दिसताच तो विषारी आहे की बिनविषारी हे ओळखता येते का? असा प्रश्न अनेकांच्या मनात येतो. काय आहे त्याचे उत्तर?

तर केवळ दिसण्यावरून साप विषारी आहे की बिनविषारी आहे हे ओळखता येत नाही. त्यामुळे साप दिसताच त्याला पकडण्याची चेष्टा अंगलट येऊ शकते. सापापासून सुरक्षित अंतर ठेवा. सर्पमित्राशी अगोदर संपर्क साधा. त्याला तुम्ही पकडण्याचा प्रयत्न करू नका.

विषारी सापाविषयीचे ठोकताळे

काही वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, अनेक विषारी सापांचे डोके त्रिकोणी आकाराचे असते. विषग्रंथींना जागा मिळावी यासाठी त्यांचा जबडा रूंद असतो. तर बिनविषारी सापांचे डोके हे गोल अथवा अंडाकृती असते. काही विनविषारी साप बचावासाठी त्यांचा फणा मोठा करतात. त्यामुळे केवळ फण्याच्या आकारावरूनही साप विषारी आहे की बिनविषारी हे लक्षात येत नाही. त्याला पकडण्याचा प्रयत्न करू नये.

Britannica च्या माहिती आधारे काही तज्ज्ञांचा दावा आहे की, विषारी सापांच्या डोळ्यांच्या बाहुल्या या मांजरांच्या डोळ्यांप्रमाणे उभ्या आणि लांबट असतात. तर बिनविषारी सापांच्या बाहुल्या गोलाकार असतात. पण प्रकाशानुसार, बाहुल्यांचा आकार बदलू शकतो. त्यांच्यापासून सुरक्षित अंतर राखणेच बचावा सर्वात मोठा पर्याय आहे.

Elorida Museum च्या एका संशोधनानुसार, काही सापांच्या शेपटी खालील खवल्यांची रचना वेगळी असू शकते. तर रॅटलस्नेकसारख्या सापांच्या शेपटीत झुनझुन्यासारखा आवाज येतो. पण भारतात आढळणाऱ्या बहुतेक विषारी सापांसाठी ही खूण काही लागू होत नाही.

National Geographic नुसार काही विषारी सापांच्या डोळे आणि नाकादरम्यान मध्यभागी उष्णता जाणवण्यासाठी एक छोटे खळगे असते. काही विषारी सापांचा रंग अतिशय आकर्षक आणि गडद असू शकतो. पण या लक्षणावरूनही साप विषारी आहे की बिनविषारी हे सांगता येत नाही.

सुरक्षिततेसाठी करा हे उपाय

सापापासून सुरक्षित अंतर ठेवा

सापाला मारण्याचा, पकडण्याचा प्रयत्न करू नये

परिसरातील वनविभाग, सर्पमित्र अथवा अधिकृत संस्थेशी संपर्क साधा

सर्पदंश झाल्यास तात्काळ रुग्णालयात जा. डॉक्टरकडे जा.