फॅटी लिव्हर ग्रेड 1 2 3 लक्षणे: आजच्या काळात खराब जीवनशैली आणि असंतुलित आहार यांमुळे भारतात 'फॅटी लिव्हर'ने एक मूक महामारीचे रूप धारण केले आहे. आंतरराष्ट्रीय अभ्यासानुसार, जगभरात सुमारे एक अब्ज लोकांना याचा फटका बसला आहे, तर भारतात हा दर 9% ते 32% पर्यंत दिसला आहे. वैद्यकीय भाषेत याला नॉन-अल्कोहोलिक लिव्हर डिसीज (MASLD/NAFLD) असे म्हणतात, जो कोणत्याही मोठ्या आवाजाशिवाय यकृताला आतून हळूहळू पोकळ करतो.
लठ्ठपणा, टाइप 2 मधुमेह आणि उच्च कोलेस्टेरॉलने ग्रस्त असलेल्या लोकांसाठी, ग्रेड 1 ते ग्रेड 3 पर्यंत फॅटी लिव्हरबद्दल संपूर्ण माहिती असणे खूप महत्वाचे आहे, जेणेकरून त्यावर वेळेत उपचार केले जाऊ शकतात आणि पूर्णपणे पूर्ववत होऊ शकतात.
यकृताच्या एकूण पेशींपैकी 5% ते 33% मध्ये चरबी जमा झाल्यास फॅटी लिव्हर ग्रेड 1 (किंवा सौम्य स्टीटोसिस) मानले जाते.
मुख्य वैशिष्ट्ये: दिल्लीचे प्रसिद्ध गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट डॉ. नीरज धमीजा यांच्या मते, या सुरुवातीच्या टप्प्यात कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत. व्यक्तीला पोटाच्या वरच्या उजव्या भागात फक्त हलका थकवा, अशक्तपणा किंवा थोडा जडपणा जाणवू शकतो, ज्याकडे लोक सहसा सामान्य वायू समजून दुर्लक्ष करतात.
कारणे आणि तपास: लठ्ठपणा, अनियंत्रित ट्रायग्लिसराइड्स आणि खराब आहार ही त्याची प्रमुख कारणे आहेत. साध्या पोटाच्या अल्ट्रासाऊंड आणि यकृत कार्य चाचणी (LFT) द्वारे डॉक्टर हे शोधतात.
प्रतिबंध आणि उपचार: ही पायरी पूर्णपणे उलट करता येण्यासारखी आहे. जीवनशैली सुधारून, शुद्ध साखर आणि जंक फूड सोडून आणि नियमित 30 मिनिटांचा व्यायाम करूनच तो पूर्णपणे बरा होऊ शकतो.
जेव्हा यकृताच्या 34% ते 66% मध्ये चरबी जमा होते, तेव्हा त्याचे वर्गीकरण ग्रेड 2 फॅटी यकृत म्हणून केले जाते. या अवस्थेत यकृताच्या सामान्य कार्यावर परिणाम होऊ लागतो.
मुख्य वैशिष्ट्ये: डॉ. सौरभ सिंघल यांसारख्या तज्ज्ञांच्या मते, या टप्प्यावर शरीर स्पष्ट इशारे देऊ लागते. रुग्णाला भूक न लागणे, पोटात सतत सूज येणे किंवा फुगणे, जास्त तहान लागणे आणि सतत थकवा येणे यासारखी लक्षणे जाणवतात.
कारणे आणि तपास: बैठी जीवनशैली, जास्त वेळ बसून सतत काम करणे, तळलेले अन्न आणि अनियंत्रित साखर ही यामागची प्रमुख कारणे आहेत. त्याची खोली मोजण्यासाठी LFT सोबत 'फायब्रोस्कॅन' किंवा सीटी स्कॅन केले जाते.
प्रतिबंध आणि उपचार: या टप्प्यात, डॉक्टर रुग्णाला त्याच्या एकूण वजनाच्या 7 ते 10% कमी करण्याचा सल्ला देतात. या टप्प्यावर निष्काळजीपणा घेतल्यास ते झपाट्याने ग्रेड 3 मध्ये बदलते.
फॅटी लिव्हरची ही सर्वात गंभीर आणि धोकादायक स्थिती आहे, ज्यामध्ये 67% पेक्षा जास्त यकृत चरबीच्या जाड थराने झाकलेले असते.
मुख्य वैशिष्ट्ये: डॉ. नीरज धमीजा चेतावणी देतात की ग्रेड 3 मध्ये यकृताची तीव्र जळजळ होते. पोटात तीव्र वेदना, अचानक वजन कमी होणे, वारंवार मळमळ (उलट्या होणे), हात आणि पाय सूजणे (एडेमा) आणि डोळे आणि त्वचा पिवळी पडणे (कावीळ) ही त्याची लक्षणे आहेत.
कारणे आणि तपास: ग्रेड 1 आणि 2 च्या लक्षणांकडे सतत दुर्लक्ष करणे, अल्कोहोलचा गैरवापर आणि अनियंत्रित मधुमेह हे धोकादायक पातळीपर्यंत पोहोचते. नेमकी स्थिती जाणून घेण्यासाठी, डॉक्टर यकृत बायोप्सीचा सल्ला देऊ शकतात.
प्रतिबंध आणि उपचार: या टप्प्यावर, फक्त आहार आणि व्यायाम पुरेसे नाही, उलट डॉक्टरांकडून कठोर औषधे आवश्यक आहेत. यकृत खराब झाल्यास 'लिव्हर ट्रान्सप्लांट' हाच पर्याय उरतो. म्हणूनच, वेळेवर नियमित तपासणी करणे हा यापासून बचाव करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग आहे.
