नवी दिल्ली: मान्सूनच्या आगमनाने उन्हाळ्याच्या उष्णतेपासून स्वागतार्ह दिलासा मिळतो, परंतु तो अशा ऋतूची सुरुवात देखील करतो जेव्हा इन्फ्लूएंझा, डेंग्यू, मलेरिया आणि जलजन्य रोगांसारखे संक्रमण अधिक सामान्य होतात. आरोग्य तज्ञ म्हणतात की पावसाळ्यात जीवाणू, विषाणू आणि डासांच्या प्रसारासाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होत असताना, साध्या सावधगिरीने आणि निरोगी दैनंदिन सवयींद्वारे अनेक मौसमी आजार टाळता येतात.
पावसाळ्यात आजाराचा धोका कमी करण्यासाठी लोकांना स्वच्छता, सुरक्षित अन्न आणि पिण्याचे पाणी, डास नियंत्रण, योग्य पोषण आणि मानसिक स्वास्थ्य यावर लक्ष केंद्रित करण्याचा सल्ला डॉक्टर देतात.
पावसाळ्यात रूग्णालयांमध्ये विशेषत: हंगामी इन्फ्लूएंझा, डेंग्यू, मलेरिया आणि टायफॉइड, कॉलरा आणि गॅस्ट्रोएन्टेरिटिस यांसारख्या जलजन्य आजारांच्या घटनांमध्ये वाढ होते.
आर्द्रता, अस्वच्छ पाणी आणि अन्न आणि पाण्याचे दूषित मिश्रण अशा परिस्थिती निर्माण करतात ज्यामुळे रोगजनक जीव आणि डास वाढू शकतात.
आरोग्य तज्ञ यावर जोर देतात की घरी आणि समाजात घेतलेल्या प्रतिबंधात्मक उपायांमुळे संसर्गाचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकतो.
डॉक्टर संपूर्ण हंगामात चांगल्या वैयक्तिक स्वच्छतेचा सराव करण्याची शिफारस करतात.
जेवणापूर्वी आणि वॉशरूम वापरल्यानंतर नियमित हात धुणे हा संसर्ग टाळण्यासाठी सर्वात प्रभावी मार्गांपैकी एक आहे.
लोकांना फक्त स्वच्छ, फिल्टर केलेले किंवा उकळलेले पाणी पिण्याचा सल्ला दिला जातो आणि दूषित पाणी किंवा अस्वच्छ परिस्थितीच्या संपर्कात आलेली कापलेली फळे किंवा न उघडलेले स्ट्रीट फूड खाणे टाळावे.
पावसाळ्यात ताजे तयार केलेले, घरी शिजवलेले जेवण सामान्यतः एक सुरक्षित पर्याय मानले जाते.
पावसाळ्यात डासांमुळे होणारे आजार हा चिंतेचा विषय असतो.
आरोग्य तज्ञ नियमितपणे अस्वच्छ पाणी गोळा करणारे कंटेनर रिकामे करण्याची शिफारस करतात, ज्यामध्ये फुलांची भांडी, बादल्या, टाकून दिलेले टायर, कुलर आणि डासांची पैदास होऊ शकते अशा इतर घरगुती वस्तूंचा समावेश आहे.
पूर्ण बाह्यांचे कपडे परिधान करणे, विशेषत: पहाटे आणि संध्याकाळच्या वेळी, आणि मच्छर प्रतिबंधक, स्क्रीन किंवा मच्छरदाणी वापरल्याने डास चावण्याचा धोका कमी होण्यास मदत होते.
आजूबाजूला साचलेल्या पाण्यापासून मुक्त ठेवण्यासाठी समुदायाचा सहभाग देखील डासांची संख्या नियंत्रित करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
पावसाळ्यात फ्लूची लक्षणे गांभीर्याने घेण्याचा सल्ला डॉक्टर देतात.
ताप, अंगदुखी, खोकला किंवा थकवा जाणवत असलेल्या कोणालाही संसर्गाचा प्रसार कमी करण्यासाठी घरी आराम करण्याचा आणि इतरांशी संपर्क मर्यादित ठेवण्याचा विचार केला पाहिजे.
सतत किंवा बिघडणारी लक्षणे हेल्थकेअर प्रोफेशनलकडून तपासले जावे, विशेषत: श्वास घेण्यास त्रास किंवा दीर्घकाळ ताप असल्यास.
तज्ञांच्या मते पावसाळ्याचा भावनिक आरोग्यावरही परिणाम होतो.
सूर्यप्रकाशाचा कमी संपर्क, दिनचर्येतील बदल आणि घरामध्ये जास्त वेळ घालवणे यामुळे मूड कमी होणे, शारीरिक हालचाल कमी होणे आणि झोपेच्या पद्धती विस्कळीत होऊ शकतात.
त्यानुसार डॉ कृपा शहानियमित दैनंदिन दिनचर्या राखणे, पुरेशी झोप घेणे, शक्य असेल तेव्हा घरामध्ये किंवा घराबाहेर शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय राहणे आणि कुटुंब आणि मित्रांच्या संपर्कात राहणे या ऋतूमध्ये शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यास समर्थन देऊ शकते.
तिने असेही नमूद केले की दीर्घकालीन तणाव जीवनशैलीच्या सवयींवर प्रभाव टाकू शकतो आणि लोकांच्या आरोग्याची काळजी घेण्याची क्षमता कमी करू शकतो, ज्यामुळे मानसिक कल्याण हा एकंदर निरोगीपणाचा एक महत्त्वाचा पैलू बनतो.
शरीराच्या रोगप्रतिकारक शक्तीला समर्थन देण्यासाठी डॉक्टर पोषक तत्वांनी युक्त संतुलित आहार घेण्याचा सल्ला देतात.
असलेले पदार्थ व्हिटॅमिन सीहंगामी फळे, ताज्या भाज्या, पुरेशी प्रथिने आणि प्रोबायोटिक पदार्थ जसे की दही, जेथे योग्य असेल, ते संपूर्ण आरोग्य राखण्यास मदत करू शकतात.
थंड हवामानामुळे तहानची भावना कमी होत असतानाही हायड्रेशनकडे दुर्लक्ष करू नये. दिवसभर पुरेसे सुरक्षित पाणी पिणे आवश्यक आहे.
पावसाळ्यातील प्रत्येक ताप हा नेहमीच्या व्हायरल इन्फेक्शनमुळे होतो असे मानण्यापासून आरोग्य तज्ञ सावधगिरी बाळगतात.
यांसारखी लक्षणे उच्च ताप, शरीरात तीव्र वेदना, सतत उलट्या होणे, त्वचेवर पुरळ येणे किंवा निर्जलीकरणाची चिन्हे त्वरित वैद्यकीय मूल्यमापन आवश्यक आहे, कारण ते डेंग्यू किंवा इतर गंभीर संक्रमणांसारख्या परिस्थिती दर्शवू शकतात.
लवकर निदान आणि वेळेवर उपचार गुंतागुंत होण्याचा धोका कमी करू शकतात आणि पुनर्प्राप्ती परिणाम सुधारू शकतात.
डॉक्टर म्हणतात की पावसाळ्यात निरोगी राहण्यासाठी क्लिष्ट उपायांची आवश्यकता नाही.
छत्री बाळगणे, सुरक्षित पाणी पिणे, ताजे शिजवलेले अन्न खाणे, स्वच्छता राखणे, घराभोवती साचलेले पाणी काढून टाकणे, पुरेशी झोप घेणे आणि लक्षणे कायम राहिल्यावर वैद्यकीय सल्ला घेणे यासारख्या साध्या दैनंदिन पद्धतींमुळे लोकांना पावसाळ्याचा आनंद लुटता येतो आणि आजाराचा धोका कमी होतो.
