भारतीय लष्कराविषयी नागरिकांच्या मनात असलेल्या विश्वासाचा गैरफायदा घेत सायबर भामटे आता नवीन पद्धतीने फसवणूक करत आहेत. अलीकडच्या काळात स्वतःला भारतीय सैन्यातील अधिकारी किंवा जवान असल्याचे भासवून नागरिकांना आर्थिक जाळ्यात अडकवण्याच्या घटनांमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. बनावट ओळखपत्रे, खोटे फोटो, व्हॉइस किंवा व्हिडिओ कॉल आणि तातडीची कारणे सांगून हे भामटे लोकांचा विश्वास संपादन करतात. त्यानंतर मानसिक दबाव निर्माण करून काही क्षणांतच बँक खात्यातील पैसे लंपास करतात. त्यामुळे अशा फसवणुकीची पद्धत आणि त्यापासून बचावाचे उपाय जाणून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

सायबर भामटे सहसा ऑनलाइन वस्तू विकणारे व्यापारी, घरमालक, डॉक्टर, शिक्षक, सेवा पुरवठादार तसेच लघु उद्योजकांना लक्ष्य करतात. ते स्वतःला लष्करी अधिकारी असल्याचे सांगतात आणि "लष्करी कॅम्पच्या नियमांमुळे प्रत्यक्ष भेट शक्य नाही" असे कारण देऊन तातडीने व्यवहार करण्याचा आग्रह धरतात. विश्वास बसावा म्हणून बनावट आधार कार्ड, बनावट लष्करी ओळखपत्र किंवा गणवेशातील फोटो पाठवले जातात.

यानंतर "सरकारी पेमेंट वॉलेट" किंवा "अधिकृत पेमेंट प्रक्रिया"च्या नावाखाली पीडित व्यक्तीला पेमेंट रिक्वेस्ट किंवा QR कोड पाठवला जातो. पैसे मिळवण्यासाठी UPI पिन टाकावा लागेल, असे सांगितले जाते. प्रत्यक्षात UPI पिन टाकताच खात्यात पैसे येण्याऐवजी खात्यातील रक्कम थेट वजा होते.

व्यवसायिकांनाही अशाच प्रकारे लक्ष्य केले जाते. भामटे आर्मी कॅम्पसाठी मोठ्या प्रमाणात माल खरेदी करण्याची इच्छा व्यक्त करतात. त्यानंतर "मर्चंट रजिस्ट्रेशन फी", "सिक्युरिटी डिपॉझिट" किंवा इतर शुल्क भरण्याची अट घालतात. व्यापाऱ्याने पैसे भरताच संपर्क पूर्णपणे तुटतो आणि फसवणूक झाल्याचे समोर येते.

अशा प्रकारच्या फसवणुकीला आळा घालण्यासाठी फोनपेकडून AI-आधारित PhonePeProtect ही सुरक्षा प्रणाली वापरली जाते. ही प्रणाली दूरसंचार विभागाच्या (DoT) डेटाबेसशी जोडलेली असून संशयास्पद क्रमांकांची तपासणी करते.

जर एखादा फोन नंबर उच्च जोखमीचा आढळला, तर संबंधित व्यवहार त्वरित ब्लॉक केला जातो. तसेच संशयास्पद व्यवहार असल्यास प्रणाली काही काळ व्यवहार थांबवून वापरकर्त्याला सुरक्षा इशारा देते आणि UPI पिन टाकण्यापूर्वी व्यवहाराची खात्री करण्याचा सल्ला देते.

नेहमी लक्षात ठेवा की UPI पिन हा फक्त पैसे पाठवण्यासाठी किंवा पेमेंट करण्यासाठी असतो; पैसे स्वीकारण्यासाठी कधीही UPI पिन टाकावा लागत नाही. एखादी व्यक्ती सतत घाई करत असेल, प्रत्यक्ष भेटण्यास नकार देत असेल किंवा कॉलवरच व्यवहार पूर्ण करण्यासाठी दबाव आणत असेल, तर तातडीने कॉल बंद करा.

अनोळखी व्यक्तीने पाठवलेला QR कोड पैसे मिळवण्यासाठी कधीही स्कॅन करू नका. व्यवहार करण्यापूर्वी स्क्रीनवर दिसणारा मजकूर काळजीपूर्वक वाचा. ॲपकडून मिळणारे सुरक्षा इशारे दुर्लक्षित करू नका आणि कोणत्याही संशयास्पद परिस्थितीत व्यवहार टाळा.

जर अशा प्रकारे तुमची फसवणूक झाली असेल, तर तातडीने संबंधित पेमेंट ॲपवर तक्रार नोंदवा. त्याचबरोबर 1930 या राष्ट्रीय सायबर हेल्पलाइनवर संपर्क साधा किंवा National Cyber Crime Reporting Portal वर ऑनलाइन तक्रार दाखल करा. तसेच जवळच्या सायबर क्राईम पोलीस ठाण्यात तक्रार नोंदवणेही आवश्यक आहे. वेळेवर तक्रार केल्यास आर्थिक नुकसान भरून काढण्याची शक्यता वाढू शकते.