สถาบันโรคทรวงอก โพสต์เตือนภัย อาการแน่นหน้าอก-เหงื่อแตก สัญญาณอันตรายที่ห้ามมองข้าม เสี่ยงเสียชีวิตจากโรคหลอดเลือดหัวใจตีบเฉียบพลัน

ภายหลังจากที่โซเชียลแห่แชร์คลิปวิดีโอของครูสาวรายหนึ่งร่ำไห้ทวงคืนความยุติธรรมให้กับสามีของเธอและครอบครัว หลังจากที่สามีมีอาการแน่นหน้าอก-เหงื่อออกเยอะผิดปกติ สงสัยเป็นโรคหัวใจ แต่เมื่อไปถึงโรงพยาบาลกลับไม่ได้รับการรักษาและวินิจฉัยที่ถูกต้องสมควรจากแพทย์ แต่ถูกไล่ให้กลับบ้าน โดยให้เหตุผลว่า แพนิคเอง หาข้อมูลเองจนเครียด ซ้ำยังใช้คำพูดบั่นทอนคนไข้กับภรรยาว่า “แค่แยกห้องนอนกับภรรยาประสาทแดกก็หายแล้ว” กระทั่งสามีของเธอช็อกและเสียชีวิตทันทีต่อหน้าคนในครอบครัว โดยผลชันสูตรชี้ชัดว่า “หลอดเลือดหัวใจตีบ 2 เส้น” ซึ่งเป็นโรคหัวใจจริง ๆ ไม่ใช่อาการแพนิคตามที่หมอบอก

ล่าสุดหน้าเพจเฟซบุ๊ก สถาบันโรคทรวงอก ได้ออกมาให้ความรู้เกี่ยวกับสัญญาณอันตรายที่กำลังบ่งบอกว่าคุณกำลังป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจตีบเฉียบพลัน ซึ่งอันตรายต่อชีวิต ระบุว่า “เจ็บแน่นหน้าอก สัญญาณอันตรายของเส้นเลือดหัวใจตีบเฉียบพลัน

โรคหลอดเลือดหัวใจตีบเฉียบพลัน (Acute Coronary Syndrome หรือ ACS) เป็นหนึ่งในสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ของคนไทยและทั่วโลก ยิ่งได้รับการวินิจฉัยและรักษาเร็วเท่าไหร่ กล้ามเนื้อหัวใจก็จะเสียหายน้อยลงเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยมาถึงมือแพทย์ช้าเกินไป หรือถูกวินิจฉัยผิดว่าเป็นอาการเครียด วิตกกังวล หรือปวดกล้ามเนื้อธรรมดา ทั้งที่จริงแล้วหัวใจกำลังขาดเลือดอยู่

เพื่อให้ประชาชนทั่วไปและผู้ที่กำลังดูแลคนใกล้ตัว เข้าใจสัญญาณเตือน แนวทางการวินิจฉัย การรักษา และการดูแลต่อเนื่อง เพื่อให้สามารถไปโรงพยาบาลให้ทัน

1. หลอดเลือดหัวใจตีบเฉียบพลันคืออะไร

หัวใจของเราเลี้ยงด้วยหลอดเลือดแดงโคโรนารี (Coronary Artery) 3 เส้นหลัก เมื่อมีไขมันสะสมในผนังหลอดเลือดจนหนาตัวขึ้นเรื่อย ๆ จะเรียกว่า “หลอดเลือดหัวใจตีบ” และหากคราบไขมันนั้นแตกออกกะทันหัน ร่างกายจะสร้างลิ่มเลือดมาอุดตันจนเลือดไหลเวียนไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจไม่พอ เกิดเป็น “ภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน” หรือที่คนทั่วไปเรียกว่า “หัวใจวาย” ซึ่งอันตรายถึงชีวิตได้ในเวลาไม่กี่ชั่วโมงหากไม่ได้รับการรักษา

2. อาการแสดงของโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ

อาการที่พบบ่อยและควรนึกถึงหัวใจขาดเลือดเป็นอันดับแรก ได้แก่ แน่น หนัก อึดอัด หรือบีบรัดที่กลางหน้าอก มักไม่ใช่อาการเจ็บแปลบแบบเข็มแทง แต่เป็นความรู้สึก “อึดอัด” หรือ “เหมือนมีของหนักทับ” ร้าวไปแขน ไหล่ คอ กราม หรือหลังโดยเฉพาะแขนซ้าย เหงื่อแตกโดยไม่มีสาเหตุ ร่วมกับอาการหน้าซีด ตัวเย็น เหนื่อยง่ายผิดปกติ ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม โดยเฉพาะเมื่อออกแรง คลื่นไส้ อาเจียน วิงเวียน บางรายมีเพียงอาการนี้โดยไม่มีอาการเจ็บหน้าอกชัดเจน อาการเป็นต่อเนื่องมากกว่า 15-20 นาที และไม่ดีขึ้นด้วยการพัก

อาการที่ “ไม่ชัดเจน” แต่ต้องระวัง

โดยเฉพาะ ผู้สูงอายุและผู้ป่วยเบาหวาน อาจไม่มีอาการเจ็บหน้าอกชัดเจน แต่อาจมีอาการเหนื่อยง่ายผิดปกติ หายใจไม่อิ่ม แน่นหน้าอกเล็กน้อย อ่อนเพลียมาก โดยไม่มีสาเหตุ

หากมีอาการเหล่านี้ในผู้ที่มีความเสี่ยง ควรไปพบแพทย์ทันที อายุน้อยไม่ได้แปลว่าไม่มีโอกาสเกิดโรคเส้นเลือดหัวใจตีบ ปัจจัยเสี่ยงไขมันในเลือดสูง สูบบุหรี่ ความเครียด กรรมพันธุ์ และโรคอ้วน สามารถทำให้เกิดภาวะนี้ได้ในคนอายุ 30 ต้น ๆ เช่นกัน ดังนั้นถ้าสงสัยภาวะหลอดเลือดหัวใจตีบเฉียบพลัน ควรทำ EKG 12 leads เพื่อการวินิจฉัย

3. แนวทางการวินิจฉัย โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ

เมื่อผู้ป่วยมาด้วยอาการที่เข้าได้กับภาวะหัวใจขาดเลือด มาตรฐานการดูแลที่เป็นที่ยอมรับในทางการแพทย์ ได้แก่

– ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG/ECG) ภายใน 10 นาทีแรก ที่มาถึงห้องฉุกเฉิน เป็นการตรวจที่ทำง่าย รวดเร็ว และ ให้ข้อมูลสำคัญมากต่อการวินิจฉัย

– เจาะเลือดดูค่าเอนไซม์หัวใจ (Troponin) เพื่อดูว่ามีกล้ามเนื้อหัวใจถูกทำลายหรือไม่ อาจต้องเจาะซ้ำห่างกันตามระยะเวลาที่เหมาะสม เพราะค่าอาจยังไม่ขึ้นในชั่วโมงแรก ๆ

– ซักประวัติอย่างละเอียด ลักษณะอาการ ระยะเวลา ปัจจัยกระตุ้น ปัจจัยเสี่ยง (ไขมันสูง ความดันสูง เบาหวาน สูบบุหรี่ ประวัติครอบครัว)

– ตรวจร่างกายพื้นฐาน รวมถึงการฟังเสียงหัวใจและปอด วัดสัญญาณชีพ

– การตรวจคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ ( Echocardiogram) สามารถทำได้ข้างเตียงผู้ป่วย เป็นการตรวจด้วยคลื่นอัลตราซาวด์ไม่เจ็บ สามารถช่วยให้ข้อมูลเพิ่มเติมในการวินิจฉัยรวมถึงการวินิจฉัยแยกโรคอื่น ๆ ได้ด้วย รวมถึงอาจพบภาวะแทรกซ้อนที่เกิดจากโรคหัวใจขาดเลือด

​ประเด็นสำคัญ

EKG ทำได้ทันที เป็นการตรวจแรก ที่ควรทำเมื่อสงสัยภาวะนี้ หากอาการเข้าข่ายชัดเจนแต่ยังไม่แน่ใจ แพทย์ควรพิจารณาส่งต่อผู้เชี่ยวชาญด้านหัวใจ หรือรับไว้สังเกตอาการ

4. แนวทางการรักษา

การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงและชนิดของภาวะหัวใจขาดเลือด แบ่งกว้าง ๆ ได้ดังนี้

– การรักษาเบื้องต้นในภาวะฉุกเฉิน ให้ยาต้านเกล็ดเลือด (เช่น แอสไพริน) เพื่อลดการขยายตัวของลิ่มเลือด ให้ยาขยายหลอดเลือดหัวใจ ยาลดความเจ็บปวด และออกซิเจนตามความจำเป็น ติดตามคลื่นไฟฟ้าหัวใจอย่างต่อเนื่อง

– การรักษาเฉพาะทาง

การสวนหัวใจและขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูน/ใส่ขดลวด (PCI) เป็นวิธีมาตรฐานในปัจจุบันสำหรับผู้ป่วยที่มีการอุดตันชัดเจน ยิ่งทำเร็วยิ่งลดความเสียหายของกล้ามเนื้อหัวใจ

การให้ยาละลายลิ่มเลือด ในกรณีที่ไม่สามารถทำ PCI ได้ทันเวลา

​การผ่าตัดทำทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจ (CABG หรือบายพาส) ในรายที่มีการตีบหลายเส้นหรือมีความซับซ้อนสูง

5. การดูแลต่อเนื่องหลังการรักษา

การรักษาหัวใจขาดเลือดไม่ได้จบแค่ในโรงพยาบาล แต่ต้องดูแลต่อเนื่องตลอดชีวิตเพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ

– ​รับประทานยาตามแพทย์สั่งอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะยาต้านเกล็ดเลือด ยาลดไขมัน และยาควบคุมความดัน ห้ามหยุดยาเองแม้จะรู้สึกดีขึ้นแล้ว

-​ ปรับพฤติกรรม งดสูบบุหรี่ ลดอาหารไขมันสูงและเค็มจัด ออกกำลังกายสม่ำเสมอตามคำแนะนำแพทย์

-​ ควบคุมโรคร่วม เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง อย่างเคร่งครัด

-​ เข้าร่วมโปรแกรมฟื้นฟูหัวใจ (Cardiac Rehabilitation) หากมี เพื่อฟื้นฟูสมรรถภาพร่างกายอย่างปลอดภัย

6. ข้อควรปฏิบัติ

หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีอาการแน่นหน้าอกที่เข้าข่ายข้างต้น อย่ารอดูอาการอยู่ที่บ้าน หากมีอาการเข้าข่าย ให้รีบโทรสายด่วน 1669 สายด่วนแจ้งเหตุเจ็บป่วยฉุกเฉิน บนรถฉุกเฉินที่มีเครื่องมือ ทีมกู้ชีพสามารถส่งข้อมูลให้หมอหัวใจเตรียมห้องสวนหัวใจรอได้ทันที ระหว่างนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาล

การสวนหัวใจเพื่อบอลลูนขยายหลอดเลือด (Primary PCI) เป็นวิธีมาตรฐานที่ดีที่สุด ควรทำให้สำเร็จภายใน 120 นาที (2 ชั่วโมง) นับจากวินิจฉัย หากโรงพยาบาลนั้นมีห้องปฏิบัติการสวนหัวใจ แต่ถ้าไปถึงโรงพยาบาลที่มีความพร้อมอยู่แล้ว สามารถทำภายใน 90 นาที

การให้ยาละลายลิ่มเลือด (Thrombolytic Therapy) ในกรณีที่โรงพยาบาลนั้นไม่มีเครื่องมือสวนหัวใจ และไม่สามารถส่งตัวไปโรงพยาบาลใหญ่ได้ทันใน 120 นาที แพทย์จะให้ยาละลายลิ่มเลือดแทน โดยต้องให้ยาภายใน 10-30 นาที นับจากตัดสินใจรักษา

​สิ่งที่ควรจำให้ขึ้นใจ ทุกเวลาที่เสียไป คือกล้ามเนื้อหัวใจที่ตายลง หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีอาการ เจ็บแน่นหน้าอกร้าวไปที่กรามหรือแขนซ้าย มีเหงื่อแตกโชก เหมือนจะเป็นลม อย่ารอดูอาการ ให้รีบโทร 1669 เพื่อโรงพยาบาลทันที ยิ่งได้รับการวินิจฉัย และรักษาเร็วเท่าไหร่ โอกาสรอดชีวิตและกลับมาใช้ชีวิตได้ปกติก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น”

FB สถาบันโรคทรวงอก