नेपाळच्या रसुवा जिल्ह्यात अचानक आलेल्या फ्लॅश फ्लडने भयंकर हाहाकार माजला आहे. हजारो लोक बेपत्ता आहेत. यात मोठ्या संख्येने भारतीयही समाविष्ट आहेत. आतापर्यंत १६० हून अधिक लोकांच्या मृत्यूची बातमी समोर आली आहे. या फ्लॅश फ्लड येण्यामागील कारण ग्लेशियरचा मोठा भाग तुटून खाली कोसळणे असल्याचे सांगितले जात आहे. उपग्रह छायाचित्रांच्या आधारे ही माहिती समोर आली आहे की ग्लेशियरचा खालचा भाग सुमारे ५,२०० मीटर उंचीवरून तुटून जवळपास १,२०० मीटर खाली खोऱ्यात कोसळला. असे झाल्यानंतर बर्फ, खडक आणि जड मलब्याचा विशाल महापूर आला. याला ग्लेशियर कोलॅप्स आइस-रॉक अव्हलांच म्हटले जात आहे. यामुळे नदीत अचानक पाणी, मलबा आणि मोठ्या दगडांचा प्रचंड प्रवाह निर्माण झाला आणि नेपाळच्या रसुवा भागात विनाशकारी फ्लॅश फ्लड आली. सध्या नेपाळमध्ये पुरात अडकलेल्या लोकांना वाचवण्यासाठी बचावकार्य सुरू आहे. भारतही यात नेपाळला मदत करत आहे.

ग्लेशियर कोलॅप्समध्ये भूकंपाची किती भूमिका?

बुधवार म्हणजे २६ ऑगस्टला झालेल्या या घटनेनंतर सुरुवातीला भूकंप त्याचे कारण मानले गेले. मात्र नंतर अमेरिकन भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण एजन्सी USGS ने म्हटले की ज्या भूकंपीय हालचालीला भूकंप समजले गेले, ती ग्लेशियर, खडक आणि बर्फ तुटून खाली कोसळणे आणि मलब्याच्या तीव्र प्रवाहातून निर्माण झालेली सिस्मिक एनर्जीही असू शकते. नेपाळचे भूवैज्ञानिक प्रकाश पोखरेल यांनीही म्हटले की सुरुवातीच्या संकेतांमध्ये भूकंपाला घटनेचे संभाव्य ट्रिगर मानले गेले होते, पण अजून हे स्पष्ट नाही की भूकंपामुळे हा प्रलय आला. आतापर्यंतच्या उपग्रह छायाचित्रांमधून हे नक्की समोर आले आहे की नेपाळमधील फ्लॅश फ्लड बर्फ आणि खडकांच्या विशाल हिमस्खलनामुळे झाली आहे.

ग्लेशियर कोलॅप्स म्हणजे काय?

ग्लेशियर म्हणजे डोंगरांवर हजारो वर्षांत साचलेल्या बर्फाचा विशाल थर, जो हळूहळू खालच्या दिशेने सरकत राहतो. तापमान वाढणे, बर्फ वितळणे, पाऊस, खडक कमकुवत होणे किंवा कोणत्याही भूकंपीय हालचालीसारख्या कारणांमुळे ग्लेशियरचा कोणताही भाग अस्थिर होतो. हा मोठा भाग अचानक तुटून खाली कोसळू शकतो. उंचीवरून कोसळताना बर्फ आपल्यासोबत खडक, माती आणि मलबाही घेऊन जाते, ज्यामुळे खालच्या खोऱ्यात अत्यंत वेगवान आइस-रॉक अव्हलांच तयार होऊ शकते, जे भयंकर प्रलय येऊ शकतो.

अशा प्रकारच्या घटनेला ग्लेशियर कोलॅप्स किंवा आइस अव्हलांच म्हटले जाऊ शकते. नेपाळच्या घटनेतही तुटलेल्या बर्फाच्या विशाल भागाने खडक आणि मातीही आपल्यासोबत घेतले. मग या तीव्र वेगाच्या फ्लॅश फ्लडने तिथे मोठा विनाश झाला आहे. पुरामुळे १३३ भारतीय नागरिकांसह ७५० हून अधिक लोक बेपत्ता आहेत.