नवी दिल्ली. इराणच्या (द यूएस…इराण) विमान वाहतूक क्षेत्रावर दबाव वाढवून अमेरिकेने मोठी कारवाई केली आहे. अमेरिकेच्या ट्रेझरी विभागाने इराणशी जोडलेल्या नेटवर्कवर नवीन निर्बंध जाहीर केले आहेत. या कारवाईत इराणच्या 27 विमान कंपन्यांना लक्ष्य करण्यात आले आहे. यासोबतच तुर्किए, यूएई, मलेशिया आणि कझाकिस्तानमध्ये कार्यरत असलेल्या काही कंपन्यांवरही निर्बंध लादण्यात आले आहेत. अमेरिकन अधिकाऱ्यांचा आरोप आहे की या कंपन्या इराणी विमान कंपन्यांना आवश्यक विमान वस्तू आणि इतर सेवा पुरवण्यात मदत करत होत्या.

अमेरिकेच्या या कारवाईचा थेट परिणाम इराणच्या विमान व्यवसायावर होऊ शकतो. अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की नवीन निर्बंधांचा उद्देश इराणच्या विमान कंपन्यांना परदेशातून पैसे, विमान उपकरणे आणि इतर आवश्यक सुविधा मिळणाऱ्या मार्गांना बंद करणे हा आहे. निर्बंधानंतर, इराणी विमान कंपन्यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर व्यवसाय करणे आणि परदेशी कंपन्यांकडून सेवा घेणे अधिक कठीण होऊ शकते.

अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे इराणच्या विमान वाहतूक क्षेत्रावर बराच काळ दबाव आहे. जुन्या निर्बंधांमुळे इराणच्या विमान कंपन्यांना नवीन विमाने घेण्यास तसेच विमानाचे आवश्यक भाग आणि तांत्रिक सेवा मिळविण्यात अडचणी आल्या आहेत. आता नव्या कारवाईनंतर हा दबाव आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. विशेषत: ज्या कंपन्या प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे इराणी एअरलाइन्ससोबत व्यवसाय करतात त्यांना अधिक अडचणीचा सामना करावा लागू शकतो.

अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी आर्थिक संस्था आणि बँकांना इराणी विमान वाहतूक नेटवर्कशी संबंधित व्यवहारांवर लक्ष ठेवण्यास सांगितले आहे. याचा अर्थ असा आहे की इराणी एअरलाइन्ससाठी आंतरराष्ट्रीय पेमेंट करणे आणि परदेशातून आवश्यक वस्तू खरेदी करणे पूर्वीपेक्षा अधिक कठीण होऊ शकते. अमेरिकेने स्पष्टपणे सूचित केले आहे की इराणच्या विमान कंपन्यांना सहाय्य प्रदान करणारे परदेशी व्यावसायिक नेटवर्क देखील त्याच्या कारवाईच्या कक्षेत येऊ शकतात.

या कारवाईत महान एअरवरही दबाव वाढला आहे. अमेरिकेने या विमान कंपनीवर यापूर्वीच बंदी घातली आहे. इराणच्या रिव्होल्युशनरी गार्ड्सला मदत पुरवण्यात महान एअरची भूमिका असल्याचा अमेरिकेचा आरोप आहे. अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, काही परदेशी कंपन्यांनी महान एअरला विमाने घेण्यास आणि आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे चालविण्यास मदत केली. तत्सम क्रियाकलापांच्या आरोपाखाली तुर्की आणि मलेशियाच्या काही कंपन्यांवरही कारवाई करण्यात आली आहे.

अमेरिकेच्या म्हणण्यानुसार, काही कंपन्यांनी महान एअरला किमान तीन बोईंग 777 विमाने घेण्यास मदत केली. ही विमाने प्रथम इतर देशांतील वापरातून निवृत्त करण्यात आली आणि नंतर इराणी विमान कंपन्यांनी वापरण्यासाठी उपलब्ध करून दिली. अमेरिकेचा असा विश्वास आहे की अशा नेटवर्कमुळे इराणला निर्बंध असूनही विमान वाहतूक क्षमता टिकवून ठेवण्यास मदत होत आहे.

नवीन निर्बंधांचा प्रभाव केवळ विमान कंपन्यांपुरता मर्यादित नसण्याची शक्यता आहे. तिकीट विक्री, विमान पुरवठा, तांत्रिक सेवा आणि इतर विमान वाहतूक व्यवसायात गुंतलेल्या परदेशी कंपन्यांनाही जोखमीचा सामना करावा लागू शकतो. यामुळे इराणच्या आंतरराष्ट्रीय हवाई संपर्कावर दबाव वाढू शकतो. त्याचा प्रभाव दुबई, दोहा आणि इस्तंबूल सारख्या प्रमुख हवाई संपर्क असलेल्या भागातही दिसून येतो.

ही कारवाई इराणवर अमेरिकेचा आर्थिक दबाव वाढवण्याच्या व्यापक धोरणाचा भाग मानली जात आहे. अमेरिका आधीच निर्बंधांद्वारे इराणच्या तेल आणि इतर आर्थिक क्षेत्रांवर दबाव आणत आहे. आता विमान वाहतूक क्षेत्रालाही लक्ष्य करून अमेरिकेला परकीय पैसा, वस्तू आणि तांत्रिक मदत इराणपर्यंत पोहोचण्याचे मार्ग आणखी मर्यादित करायचे आहेत. आगामी काळात अशा कारवाया आणखी वाढल्या तर इराणच्या विमान कंपन्यांसाठी विमाने चालवणे आणि आंतरराष्ट्रीय नेटवर्क राखणे हे मोठे आव्हान बनू शकते.