युपी सरकार मुलींच्या शिक्षणाला त्यांचा स्वाभिमान, सुरक्षा, प्रतिष्ठा आणि नेतृत्व क्षमता यांच्याशी जोडून शाळेचे वातावरण अधिक संवेदनशील बनवण्याच्या दिशेने काम करत आहे. या क्रमाने, मुलांच्या आत्मसन्मानावर परिणाम करणाऱ्या संवेदनशील विषयांवर शिक्षकांची समज विकसित केली जात आहे. दिसणे किंवा शारीरिक रचनेबद्दल छेडछाड करणे, स्वतःला आणि इतरांना केवळ शरीराच्या किंवा दिसण्याच्या आधारावर पाहणे, एखाद्याचे शरीर आणि त्याची क्षमता ओळखणे, सोशल मीडियाचा प्रभाव आणि लैंगिक रूढीवादी पद्धती हे प्रशिक्षणाचे मुख्य विषय आहेत.

स्पेशल प्रोजेक्ट फॉर इक्विटी अंतर्गत मीना मंच कार्यक्रम आणि आत्मसन्मान प्रकल्पासाठी दोन बॅचमधील 100 स्पर्धकांचे दोन दिवसीय मास्टर ट्रेनर प्रशिक्षण आजपासून सुरू झाले आहे. सर्वसमावेशक प्रशिक्षण फ्रेमवर्कमध्ये एकूण 450 मास्टर ट्रेनर्स तयार करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

या उपक्रमाचा उद्देश शिक्षकांना मुलांचे संवेदनशील अनुभव समजून घेण्यासाठी आणि त्यांच्याशी प्रभावीपणे संवाद साधण्यासाठी तयार करणे हा आहे, जेणेकरून शाळांमध्ये सुरक्षित, सहभागी आणि आदराचे वातावरण मजबूत होईल आणि प्रत्येक मुलगी तिच्या शिक्षणासाठी आणि भविष्याकडे आत्मविश्वासाने पुढे जाऊ शकेल.

प्रशिक्षणामध्ये चार नवीन विकसित कॉमिक पुस्तकांचा अध्यापन संसाधन म्हणून समावेश आहे. या माध्यमातून दिसणे आणि शरीराची रचना या आधारे छेडछाड आणि छळ, शरीराविषयीच्या मुलांचे समज, त्यांचे शरीर आणि त्यातील क्षमतांशी संबंध आणि सोशल मीडियाचा प्रभाव यासारखे विषय समजावून सांगितले जात आहेत.

या संसाधनांचा वापर मुलांची नोंदणी, नियमित उपस्थिती आणि शालेय क्रियाकलापांमध्ये सक्रिय सहभाग वाढवण्याचे मार्ग देखील दर्शवेल. प्रशिक्षणामध्ये मीना मंचची निर्मिती, 'पॉवर एंजेल'ची भूमिका आणि सहभागी सुविधा प्रक्रियेवर काम केले जात आहे.

स्टार्सच्या तत्त्वाद्वारे, सुरक्षित वातावरणात मुलांचे ऐकणे, पूर्वकल्पना न ठेवता संवाद साधणे, सर्व आवाजांचे मूल्य समजून घेणे आणि अनुभवांमधून शिकणे या प्रक्रिया स्पष्ट केल्या जात आहेत. कॉमिक्स आणि क्लासरूम ॲक्टिव्हिटींद्वारे लिंग स्टिरियोटाइप ओळखणे आणि या विषयांवर संवाद साधला जात आहे. प्रशिक्षणाच्या पहिल्या दिवशी, लैंगिक अपराधांपासून मुलांचे संरक्षण कायदा (POCSO Act) या विषयावरील चर्चेद्वारे बाल संरक्षणाचे महत्त्वाचे संदेश स्पष्ट करण्यात आले.

विडंबन प्रात्यक्षिके आणि रचनात्मक अभिप्रायाद्वारे सहभागींची सुविधा कौशल्ये बळकट करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. मुलांचे आणि शिक्षकांच्या कथांचे संकलन, दस्तऐवजीकरण आणि सादरीकरणाच्या प्रक्रियेवरही काम केले जाईल.

दुस-या दिवशी सुधारित 'विंग्ज ऑफ प्रोग्रेस' मॉड्यूलचे चार नवीन अध्याय, 13 सत्रे आणि शिक्षक मार्गदर्शकाची समज विकसित केली जाईल. गट व्यायाम आणि मॉक सेशन्सच्या माध्यमातून अभ्यासक्रम आणि किशोरवयीन मुलांचे जीवन याच्याशी जोडण्याचा प्रयत्न केला जाईल. 'अरमान' मॉड्युल आणि पॅरेंटिंग सेशनचीही माहिती दिली जाईल.

डॉ. जया ठाकूर विरुद्ध भारत सरकार आणि इतर (2026) मधील सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयाचे मुख्य परिणाम देखील चर्चिले जातील. मासिक पाळीचे आरोग्य, सन्मान आणि शालेय जबाबदाऱ्यांच्या छत्राखाली सुरक्षित शौचालये, पाणी, अत्यावश्यक उत्पादने, विल्हेवाट, गोपनीयता आणि जागरूकता या विषयांवर शालेय स्तरावर व्यावहारिक पावले उचलण्यासाठी व्यायाम केले जातील.

राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार), मूलभूत शिक्षण, संदीप सिंह म्हणाले की, सरकार मुलींना शिक्षणासह स्वाभिमान, सुरक्षा आणि नेतृत्वाचे वातावरण देण्यासाठी वचनबद्ध आहे. शिक्षकांनी दिसणे, शारीरिक स्वरूप, सोशल मीडिया आणि लिंग स्टिरियोटाइप यासारखे संवेदनशील विषय समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. मीना मंचच्या माध्यमातून शिक्षकांना तयार केल्याने शाळांमधील मुलांशी अधिक संवेदनशील आणि प्रभावी संवाद वाढेल.

महासंचालक शालेय शिक्षण मोनिका राणी म्हणाल्या की, मुलांचा स्वाभिमान आणि सुरक्षित वातावरणासाठी शिक्षकांनी संवेदनशील असणे गरजेचे आहे. प्रशिक्षणामध्ये शरीराची प्रतिमा, सोशल मीडियाचे परिणाम, लैंगिक रूढी, मुलांची सुरक्षा आणि मासिक पाळी आरोग्य या विषयांना व्यावहारिक उपक्रमांशी जोडून समजावून सांगितले जात आहे. प्रशिक्षित मास्टर ट्रेनर्सच्या माध्यमातून ही समज प्रभावीपणे शालेय स्तरापर्यंत पोहोचवली जाईल.