दिल्लीतील चांदनी चौकात असलेले ऐतिहासिक श्री दिगंबर जैन लाल मंदिर पुन्हा एकदा चर्चेत आले आहे. लाल वाळूच्या दगडापासून बनवलेले हे प्राचीन मंदिर जैन समाजाच्या श्रद्धेचे केंद्र तर आहेच पण राजधानीच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारशाचेही ते महत्त्वाचे प्रतीक मानले जाते. लाल किल्ला मेट्रो स्थानकाजवळ नुकत्याच झालेल्या स्फोटानंतर या भागात सुरक्षा व्यवस्था कडक करण्यात आली आहे. स्फोटामुळे आजूबाजूच्या अनेक आस्थापना आणि ऐतिहासिक स्थळांचे किरकोळ नुकसान झाले असून त्यात लाल मंदिराच्या काचा फुटल्याचे वृत्त आहे. सध्या परिस्थिती नियंत्रणात असल्याची पुष्टी मंदिर प्रशासनाने दिली असून भाविकांना अफवांपासून दूर राहण्याचे आवाहन केले आहे.

हे मंदिर भगवान पार्श्वनाथ यांना समर्पित आहे आणि बर्ड हॉस्पिटलसाठी जगभरात प्रसिद्ध आहे, जिथे जखमी पक्ष्यांवर मोफत उपचार केले जातात. मंदिराच्या आत असलेले हे रुग्णालय जैन धर्माच्या अहिंसा तत्त्वाचे प्रतीक मानले जाते. मंदिराच्या आतील नक्षीकाम, भव्य घुमट आणि शांत वातावरण यामुळे दिल्लीचे आध्यात्मिक केंद्र आहे. लाल किल्ल्यासमोर स्थित, या मंदिराचा इतिहास 17 व्या शतकाचा आहे, जेव्हा मुघल सम्राट शाहजहानने येथे जैन व्यापाऱ्यांना जमीन दिली होती.

हे देखील वाचा: थिलाई नटराज मंदिर: डिझाइनपासून ते कथेपर्यंत, येथे सर्वकाही जाणून घ्या

लाल मंदिराची वैशिष्ट्ये आणि धार्मिक श्रद्धा

• हे मंदिर दिल्लीतील सर्वात जुन्या जैन मंदिरांपैकी एक आहे आणि सामान्यतः लाल मंदिर म्हणून ओळखले जाते कारण ते लाल वाळूच्या दगडाने बांधलेले आहे.
• हे प्रामुख्याने जैन धर्माचे 23 वे तीर्थंकर पार्श्वनाथ यांना समर्पित आहे आणि मंदिरात आदिनाथ आणि महावीरांसह इतर तीर्थंकरांच्या मूर्ती देखील आहेत.
• या मंदिराच्या आवारात एक वेगळेपण आहे. मंदिर परिसरात पक्ष्यांसाठी रुग्णालय बांधण्यात आले असून, त्यात जखमी किंवा आजारी पक्ष्यांवर मोफत उपचार केले जातात.
• हे मंदिर चांदनी चौकाच्या बाजारपेठेत आणि दिल्लीच्या जुन्या भागात स्थित आहे, तर लाल किल्ला त्याच्या अगदी समोर स्थित आहे, ज्यामुळे ते स्थापत्य आणि ऐतिहासिक दृष्टिकोनातून खास बनते.

बांधकाम कालावधी आणि इतिहास

• हे मंदिर मूळतः १७ व्या शतकाच्या मध्यात बांधण्यात आले होते. काही स्त्रोतांनुसार ते 1656 AD किंवा 1658 AD मध्ये बांधले गेले.
• मुघल सम्राट शाहजहानने चांदणी चौकाच्या खाली जैन व्यापाऱ्यांना जमीन दिली होती, जिथे त्यांनी या मंदिराची सुरुवातीची आवृत्ती बांधली होती.
• नंतर, 1800-1807 च्या सुमारास, राजा हर्षुख राय यांनी मंदिरात शिखरासह (घुमट) मोठे बदल केले.

हे देखील वाचा:लिंगराज मंदिर: जिथे एकाच शिवलिंगात भगवान शिव आणि विष्णूची पूजा केली जाते.

मंदिराची वास्तुकला आणि इतर वैशिष्ट्ये

• दिगंबर जैन मंदिर लाल वाळूच्या दगडापासून बनलेले आहे, म्हणून याला लाल मंदिर असेही म्हणतात. प्रवेशद्वारावर मनस्तंभ (स्तंभ) आहेत आणि पुढे एक अंगण आणि खांबांनी वेढलेल्या पायऱ्या आहेत. मंदिर संकुलात पुस्तकांचे दुकान, जैन ग्रंथ आणि साहित्याचा विभाग आणि अहिंसेचे प्रतीक म्हणून पक्षी चिकित्सालय आहे.
• जैन तत्त्वानुसार अहिंसा (अहिंसा) पाळावी लागते म्हणून पाहुण्यांचे जोडे, चप्पल वगैरे काढण्याची परंपरा आहे.

प्रवेश मार्ग

मंदिराचा पत्ता: Netaji Subhash Marg, Chandni Chowk, Delhi-110006.

जवळचे मेट्रो स्टेशन: चांदनी चौक मेट्रो स्टेशन (रेड लाइन) – मंदिर सुमारे 1-1.5 किमी अंतरावर आहे.

रस्त्याने, दिल्ली-चांदनी चौक परिसरात अनेक बसेस आणि ऑटो-रिक्षा उपलब्ध आहेत.