तुम्हाला अर्थसंकल्प समजून घ्यायचा आहे का? असं असेल तर ही बातमी नक्की वाचा. अर्थसंकल्प 2025 पूर्वी सर्वसामान्यांना अर्थसंकल्पाची भाषा समजणे आवश्यक आहे. केंद्रीय अर्थसंकल्पात असे अनेक शब्द वापरले जातात, ज्यांचा अर्थ जाणून घेतल्याशिवाय अर्थसंकल्पाचा काय परिणाम होतो हे समजणे कठीण आहे. याचविषयी आपल्याला जाणून घ्यायचे आहे.
केंद्रीय अर्थसंकल्प 2025 ची वेळ जवळ येत आहे आणि देशाचे डोळे पुन्हा एकदा अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण यांच्या अर्थसंकल्पीय भाषणावर खिळले जातील. संसदेचे अर्थसंकल्पीय अधिवेशन 28 जानेवारीपासून सुरू होणार आहे. 1 फेब्रुवारी रोजी सादर होणाऱ्या अर्थसंकल्पात सरकार आपल्या उत्पन्न आणि खर्चाचा संपूर्ण हिशेब देते. पण अर्थसंकल्पीय भाषणात असे अनेक शब्द आहेत जे सामान्य लोकांना गोंधळात टाकतात. जर या शब्दांचा अर्थ समजला तर अर्थसंकल्प समजणे सोपे होते.
आर्थिक वर्षाला आर्थिक वर्ष असेही म्हणतात. हा असा कालावधी आहे ज्याच्या आधारे सरकार आपला खर्च आणि कमाईचा हिशोब ठेवते. भारतातील आर्थिक वर्ष 1 एप्रिलपासून सुरू होते आणि पुढील वर्षी 31 मार्चपर्यंत चालते. अर्थसंकल्पात जितक्या योजना आहेत, त्यांची आकडेवारी याच कालावधीनुसार मांडली जाते.
प्रत्यक्ष कर हा असा कर आहे जो एखादी व्यक्ती थेट सरकारला भरते. हा कर इतर कोणालाही हस्तांतरित करता येणार नाही. प्राप्तिकर आणि कॉर्पोरेट कर ही याची प्रमुख उदाहरणे आहेत. तुमचे उत्पन्न जितके जास्त तितका थेट कराचा बोजा जास्त असेल.
अप्रत्यक्ष कर हा एक कर आहे जो आपण थेट सरकारला भरत नाही. हा कर वस्तू किंवा सेवांच्या किंमतीशी जोडलेला असतो. जीएसटी हे याचे सर्वात मोठे उदाहरण आहे. दुकानदार किंवा सेवा पुरवठादार हा कर सरकारवर लादतो, पण खरा बोजा ग्राहकावर पडतो.
वित्तीय तूट म्हणजे सरकारचे उत्पन्न आणि खर्च यातील फरक. जेव्हा सरकारचे उत्पन्न खर्चापेक्षा कमी असते, तेव्हा वित्तीय तूट वाढते. हा आकडा देशाच्या आर्थिक आरोग्याचे निदर्शक आहे. अर्थसंकल्पात सरकार त्यावर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न करते.
जीडीपी म्हणजेच सकल देशांतर्गत उत्पादन म्हणजे एका वर्षात देशात उत्पादित सर्व वस्तू आणि सेवांचे एकूण मूल्य. यातून देशाची आर्थिक ताकद दिसून येते. अर्थसंकल्पातील योजनांचा विकास दर आणि परिणाम जीडीपीच्या आधारे समजला जातो.
