हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये गरुड पुराणाला मृत्यू, कर्म आणि आत्म्याच्या गतीचा सर्वात प्रामाणिक ग्रंथ मानले जाते. यात केवळ मृत्यूनंतर आत्म्याच्या प्रवासाचे वर्णन नाही, तर अकाली मृत्यू म्हणजे काय, त्याची कारणे काय आणि ते टाळता येऊ शकते का, हेही सांगितले आहे. तसेच आत्म्याला मुक्ती कशी प्राप्त होते, याबद्दलही गरुड पुराणात स्पष्ट माहिती आहे. चला जाणून घेऊया शास्त्र काय सांगतात…

अकाली मृत्यू रोखता येऊ शकतो का?

गरुड पुराणानुसार, प्रत्येक माणसाचे आयुष्य त्याच्या कर्मांवर अवलंबून असते. पण अकाली मृत्यू ही अशी स्थिती असते जेव्हा शरीर नष्ट होते, परंतु आत्म्याचे निर्धारित आयुष्य अजून पूर्ण झालेले नसते. शास्त्रांनुसार, जर व्यक्ती शिस्तबद्ध जीवन जगतो, योग-साधना करतो आणि कोणत्याही प्रकारच्या व्यसनापासून दूर राहतो, तर तो आपले आयुष्य पूर्ण करू शकतो. मात्र काही वेळा ग्रहदोष किंवा मोठ्या पापकर्मांमुळे अकाली मृत्यूचा योग तयार होतो. गरुड पुराणात सांगितले आहे की सदाचार, दान आणि ईश्वर भक्तीने मोठ्यात मोठे संकट टाळता येऊ शकते. तरीही विधी-विधान पूर्णपणे बदलणे कठीण असते, पण अकाली मृत्यूच्या भीतीवर भक्तीने मात करता येते.

अकाली मृत्यूनंतर आत्म्याचे काय होते?

गरुड पुराणानुसार, सामान्य मृत्यू झाल्यानंतर आत्म्याची त्वरित यमलोकाची यात्रा सुरू होते. पण अकाली मृत्यू जसे अचानक अपघात, आत्महत्या किंवा आजारामुळे झाल्यास परिस्थिती वेगळी असते. अशा आत्म्यांच्या सांसारिक इच्छा अपूर्ण राहतात, म्हणून त्या मोहामुळे या लोकातच भटकत राहतात. असे म्हटले जाते की वेळेआधी मृत्यू झालेले आत्म्या प्रेत योनीत राहतात, जोपर्यंत त्यांची नैसर्गिक आयुष्याची मुदत पूर्ण होत नाही.

आत्म्याला मुक्ती कशी मिळते?

आत्म्याला शांती मिळावी आणि पुनर्जन्म किंवा मोक्षाकडे नेण्यासाठी गरुड पुराणात काही विशेष उपाय सांगितले आहेत:

अकाली मृत्यू झालेल्या व्यक्तीच्या कुटुंबीयांनी गया किंवा इतर पवित्र तीर्थस्थळी विधीपूर्वक पिंडदान करावे. यामुळे आत्म्याला तृप्ती मिळते.

नारायण बली पूजा ही विशेष पूजा असामान्य परिस्थितीत मृत्यू झालेल्या आत्म्यांसाठी केली जाते. ही पूजा आत्म्याच्या मार्गातील अडथळे दूर करते.

मृत्यूनंतर १० ते १३ दिवसांपर्यंत गरुड पुराणाचे पठण केल्याने मृत व्यक्तीच्या आत्म्याला शांती मिळते आणि कुटुंबीयांना जीवन-मृत्यूचा खरा बोध होतो.

भुकेलेल्याला अन्न देणे, वस्त्र दान करणे आणि पाण्याची व्यवस्था करणे यामुळे आत्म्याचा प्रवास सुलभ होतो.

मोक्षाचा मार्ग काय आहे?

मुक्ती म्हणजे जन्म-मरणाच्या चक्रातून मुक्त होणे. गरुड पुराण सांगते की जो व्यक्ती आपल्या आयुष्यात फळाची अपेक्षा न करता कर्म करतो आणि शेवटच्या काळात भगवान विष्णूचे स्मरण करतो, त्याला थेट विष्णुलोकाची प्राप्ती होते.