वाराणसी म्हणजेच बनारस हे भारतातील सर्वात खास आणि लोकप्रिय पर्यटन स्थळांपैकी एक आहे. येथील घाट, गंगा आरती, मंदिरे, जुन्या गल्ल्या सर्वांना आकर्षित करतात. पण जर आपण खाण्यापिण्याबद्दल बोललो तर बनारस हे खऱ्या अर्थाने गोड प्रेमींसाठी स्वर्ग आहे. अनेक प्रकारची स्वादिष्ट मिठाई येथे उपलब्ध आहे, परंतु अशीच एक गोड हिवाळ्यात खूप प्रसिद्ध आहे, तिचे नाव आहे पलंग तोड. या गोडाचे नाव ऐकून लोकांना आश्चर्य वाटते की 'पलंग तोड' हे नाव का? याचा अर्थ 'बेड ब्रेकर' असा होतो पण काळजी करू नका, हे काही हिंसक नाही! त्याला हे नाव पडले कारण ही गोड इतकी घट्ट, मलईदार आणि भरपूर आहे की ती खाल्ल्यानंतर पोट पूर्णपणे भरते.
अंगात इतकं जडपणा आणि सुस्तपणा आलाय की सरळ अंथरुणावर पडून पलंग तुटून जाईल असं वाटतं. हे गोड खाऊन कोणीही 'बेड ब्रेक' करू शकतो, असे स्थानिक लोक गमतीने सांगतात. विशेषतः हिवाळ्यात ही गोड बनवली आणि खाल्ली जाते. ते फक्त दिवाळी ते होळीपर्यंत म्हणजेच डिसेंबर ते फेब्रुवारी महिन्यातच मिळते. ते थंड वातावरणात शरीराला ऊब आणि शक्ती देते. जुन्या काळात, लोक लग्नाच्या हंगामात ते बनवत असत, विशेषत: नवीन विवाहित जोडप्यांसाठी. लोककथांमध्ये असे म्हटले जाते की ही गोड भरपूर ऊर्जा देते आणि रात्र संस्मरणीय बनविण्यास मदत करते. म्हणूनच त्याला 'हिवाळी शक्तीचा स्रोत' असेही म्हणतात.
हे पटकन बनवायला गोड नाही. त्यासाठी खूप संयम आणि मेहनत लागते. पारंपारिक पद्धतीने बनवण्यासाठी किमान 10 ते 12 तास लागतात. आजकाल ते गॅसवर शिजवले जात नाही, तर शेणाच्या पोळीवर किंवा लाकडाच्या मंद आचेवर शिजवले जाते, म्हणजे खरी चव येते. तयार करण्याची प्रक्रिया अशी आहे: सर्व प्रथम म्हशीचे दूध (कधीकधी गायीचे दूध देखील) अगदी मंद आचेवर गरम केले जाते. याच्या वर मलईचे जाड थर जमा केले जातात. मलईचे हे थर हळूहळू गोळा केले जातात आणि एकमेकांच्या वर ठेवले जातात. जसजसे थर तयार होतात तसतसे मध्ये हलके साखरेचा पाक टाकला जातो. सिरपमध्ये केशर, वेलची आणि काहीवेळा इतर मसाले जोडले जातात, ज्यामुळे गोडांना सुगंध आणि गरम चव मिळते. शेवटी, बारीक चिरलेले बदाम, पिस्ते आणि इतर ड्रायफ्रुट्सचे उदार टॉपिंग केले जाते. ही संपूर्ण प्रक्रिया अत्यंत बारकाईने केली जाते, त्यामुळे बनारसच्या जुन्या रस्त्यांवर फक्त काही खास दुकाने खऱ्या पारंपारिक पद्धतीने बनवतात. हे अगदी कमी प्रमाणात दररोज बनवले जाते, जसे एका दुकानात फक्त 8 किलो, आणि पटकन विकले जाते.
पलंग तोड हि हिवाळ्यातील खास गोड आहे. खूप थंडी असते तेव्हा खरी मजा येते. हे सहसा लहान मातीच्या भांड्यात किंवा वाडग्यात दिले जाते. काहीवेळा त्यासोबत केशर असलेले गरम दूधही दिले जाते, जे त्याच्या क्रीमसोबत एक अप्रतिम संयोजन बनवते.
ही गोड थोडी महाग आहे कारण त्यासाठी प्युअर क्रीम, केशर, चांगले ड्रायफ्रुट्स आणि खूप मेहनत घ्यावी लागते. साधारणपणे, 1 किलोची किंमत 1,000 ते 1,500 रुपये किंवा त्याहून अधिक असू शकते (हंगाम आणि दुकानानुसार काही फरक असू शकतो). पण एकदा चाखल्यानंतर लोक म्हणतात की त्याची किंमत आहे.
प्रत्येक दुकानात ते मिळत नाही. मुख्यतः जुन्या शहरातील अरुंद रस्त्यांवर आढळतात. काही अतिशय प्रसिद्ध ठिकाणे आहेत: भैरव सरदार सर्वात प्रसिद्ध आहे. चौक परिसरातील पक्के राजवाडा नंदन साहू लेनवर किंवा परशुराम मंदिरासमोरील जवळ आहे. हे कुटुंब 60-70 वर्षांहून अधिक काळ ते बनवत आहे. येथे दररोज फारच थोडे केले जाते आणि लोक ते घेण्यासाठी रांगेत उभे असतात. राज बंधू मिठाई: हे कामछा किंवा कचरी भागात देखील चांगले मानले जाते. हिवाळ्यातही इथे चांगली गर्दी असते.
