आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक (ISS) हे तीन दशकांपासून अभिमानाचे प्रतीक आहे. नोव्हेंबर २००० पासून सतत मनुष्य तेथे राहत आहेत. हे फुटबॉल मैदानाएवढे मोठे स्थानक प्रति सेकंद ८ किलोमीटर वेगाने पृथ्वीभोवती फिरते. शांततापूर्ण सहकार्याचे हे 'कॅथेड्रल' आता जुनाट झाले आहे. उपकरणे जुनी होत चालली आहेत. नासाने space x ला (इलॉन मस्कची कंपनी) निवडले आहे. space x एक विशेष वाहन तयार करेल, जे २०३० मध्ये ISS चा वेग कमी करेल. त्यानंतर ते पॅसिफिक महासागरातील 'पॉइंट निमो' या भागात पडेल. हा भाग जमिनीपासून आणि मानवांपासून सर्वात दूर आहे. येथे पूर्वीही अनेक अंतराळ कचरा टाकला गेला आहे.

२०३० नंतर पृथ्वीच्या कक्षेत फक्त चीनचे तियांगोंग स्थानक सक्रिय राहील. अमेरिका आता खाजगी कंपन्यांकडे (जसे ब्लू ओरिजिन, अॅक्सिओम स्पेस) लक्ष देत आहे. अंतराळ स्थानके व्यावसायिक मॉडेलवर चालतील. भविष्यात चंद्रावर तळ बांधण्याची स्पर्धा आहे. अमेरिका आणि चीन दोघेही यासाठी धडपडत आहेत.

पण आता भारतसुद्धा मागे नाही.. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (इस्रो) आपले स्वतःचे भारतीय अंतरिक्ष स्थानक (Bharatiya Antariksh Station) बांधण्यात व्यस्त आहे. हे स्वदेशी डिझाइन असेल. २०२८ मध्ये पहिले मॉड्यूल (BAS-01) LVM3 रॉकेटने प्रक्षेपित होईल. हे प्रायोगिक मॉड्यूल असेल, जे तंत्रज्ञान चाचणीसाठी वापरले जाईल. सुरुवातीला हे लहान असेल. २०-२५ टन वजनाचे. दोन ते चार अंतराळवीर १५-२० दिवस राहू शकतील. ४०० किलोमीटर उंचीवर कमी पृथ्वी कक्षेत ठेवले जाईल.

२०३५ पर्यंत पूर्ण स्थानक कार्यान्वित होईल. पाच मॉड्यूल्स असतील. गगनयान मोहीम हा याचा पाया आहे. सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षण प्रयोगांसाठी भारत आता इतरांवर अवलंबून राहणार नाही. हे स्थानक चंद्र मोहिमांसाठी (२०४० पर्यंत भारतीयाला चंद्रावर पाठवणे) बेस कॅम्प किंवा प्रशिक्षण केंद्र म्हणून काम करेल. स्पेस डॉकिंग, रोबोटिक आर्म यांसारखी तंत्रज्ञाने विकसित होत आहेत.

ISS चा शेवट भावनिक आहे, पण नवीन युग सुरू होत आहे. भारत स्वतंत्रपणे अंतराळात पाऊल टाकत आहे. त्यामुळे अवकाशात भारताचा झेंडा फडकवण्याची वेळ आली आहे