भारत आणि रशिया यांच्यातील संरक्षण सहकार्याला नवी गती देण्याचे संकेत मिळत आहेत. रशियन सरकारी निर्यात एजन्सी Rosoboronexport ने भारतातील अत्याधुनिक T-90MS मुख्य युद्ध रणगाड्याचे परवानाकृत उत्पादन देऊ केले आहे. 15 फेब्रुवारी 2001 रोजी झालेल्या ऐतिहासिक T-90 कराराच्या 25 व्या वर्धापन दिनानिमित्त हा प्रस्ताव आला आहे.

रशियाचे म्हणणे आहे की सुधारित T-90MS चे उत्पादन भारतातील सध्याच्या सुविधांचा वापर करून तुलनेने लवकर सुरू केले जाऊ शकते जे T-90MS प्रकार तयार करतात आणि एकत्र करतात. अनेक स्थानिक सुटे भाग आणि दारुगोळा भारतात आधीच मोठ्या प्रमाणात उत्पादित केला जात आहे, ज्यामुळे पुरवठा साखळी मजबूत होऊ शकते.

2001 मध्ये भारतीय संरक्षण मंत्रालय आणि रोसोबोरोनएक्सपोर्ट यांच्यात स्वाक्षरी झालेल्या मूळ करारामध्ये भारतातील स्थानिक असेंब्ली सक्षम करण्यासाठी पूर्णपणे तयार केलेल्या T-90MS टाक्या तसेच अर्ध-नॉक-डाउन आणि पूर्णपणे-नॉक-डाउन किट्सचा पुरवठा समाविष्ट होता. 1999 मध्ये, थारच्या वाळवंटात 2,000 किमी पेक्षा जास्त तीन प्रोटोटाइप टाक्यांची कठोरपणे चाचणी घेण्यात आली, ती अत्यंत तापमानात आणि विविध भूप्रदेशांवर, शेतात इंजिन काढून टाकण्यासह. त्यावेळी रशियाचा संरक्षण उद्योग आर्थिक आव्हानांचा सामना करत होता आणि त्यासाठी हा करार महत्त्वाचा ठरला.

2019 मध्ये, भारताने 'मेक इन इंडिया' उपक्रमांतर्गत 464 T-90MS टँकच्या परवाना उत्पादनासाठी $2.8 बिलियन करार मंजूर केला होता, जो स्वदेशीकरणाच्या दिशेने एक मोठे पाऊल मानले गेले होते. तथापि, अलीकडील रशियन प्रस्तावानंतर कोणत्याही नवीन कराराची औपचारिक घोषणा करण्यात आलेली नाही. निवेदनात, रोसोबोरोनएक्सपोर्टने हेवी व्हेइकल्स फॅक्टरी आणि आर्म्ड व्हेइकल्स कॉर्पोरेशन लिमिटेड (एव्हीएनएल) च्या युनिट्समध्ये अपग्रेड सहकार्याची तयारी दर्शवली आहे.

T-90MS भारतीय लष्कराच्या सध्याच्या T-90S 'भीष्म' रणगाड्यांपेक्षा सर्वसमावेशक अपग्रेड ऑफर करते. यामध्ये 'कलिना' फायर कंट्रोल सिस्टीम, 125 मिमी 2A46M-5 स्मूथबोर गन, 1,130 hp V-92S2F इंजिन, आणि 'रेलिक्ट' स्फोटक प्रतिक्रियाशील आर्मर यासारख्या आधुनिक क्षमतांचा समावेश आहे. ही टाकी कमाल 70 किमी प्रतितास वेग आणि अंदाजे 550 किमीची रस्ता श्रेणी देते. सुधारित थर्मल इमेजिंग, हंटर-किलर क्षमता आणि 360-डिग्री कॅमेरा सिस्टीम त्याची प्राणघातकता आणि जगण्याची क्षमता वाढवते.

भारताकडे T-90 'भीष्म' मालिकेतील 1,000 हून अधिक रणगाडे आहेत, जे त्याच्या चिलखती क्षमतेचा कणा मानल्या जातात. उत्पादन प्रामुख्याने आवडी येथील कारखान्यात केंद्रित केले गेले आहे आणि Mk-III आवृत्तीचा पुरवठा देखील अलीकडच्या वर्षांत सुरू आहे. देखभाल आणि पुरवठा घटकांवर अवलंबून, परिचालन उपलब्धता दर 850-900 टाक्यांच्या दरम्यानचा अंदाज आहे.

भू-राजकीय संदर्भात, हा प्रस्ताव अशा वेळी आला आहे जेव्हा रशिया आपले पारंपारिक निर्यात बाजार राखण्याचा प्रयत्न करत आहे. भारतासाठी, या उपक्रमाकडे भविष्यातील मुख्य लढाऊ टाकीच्या गरजांसाठी अंतरिम उपाय म्हणून पाहिले जाऊ शकते, जे स्वदेशी प्रकल्पांना पूरक असताना धोरणात्मक प्रतिकार क्षमता मजबूत करू शकते. सध्या चर्चेची अंतिम मुदत जाहीर करण्यात आलेली नसून हा प्रस्ताव प्राथमिक टप्प्यात आहे.

हे देखील वाचा:

टॅरिफ असूनही अमेरिकेची भारतासोबतची व्यापार तूट 58 अब्ज डॉलरपर्यंत वाढली!

सर्बियाने आपल्या नागरिकांना 'लवकरात लवकर' इराण सोडण्यास सांगितले!

तेजस्वीचा सरकारवर हल्लाबोल, बलात्कारावर उत्तरे मागणारे प्रश्न!