जमशेदजी टाटा भारतीय उद्योगाचे दूरदर्शी जनक: आधुनिक भारताचे स्वप्न पाहणारे भारतीय उद्योगाचे जनक जमशेदजी नुसेरवानजी टाटा यांची आज आपण १८७ वी जयंती साजरी करत आहोत. त्यांचा जन्म 3 मार्च 1839 रोजी नवसारी, गुजरात येथे झाला आणि त्यांच्या दूरदृष्टीने त्यांनी देशाला औद्योगिक स्वावलंबनाकडे नेले. जमशेटजींचा असा विश्वास होता की केवळ व्यवसाय करणे पुरेसे नाही तर राष्ट्र उभारणीत सक्रिय योगदान देणे हे सर्वात महत्त्वाचे कार्य आहे.
जमशेटजी वयाच्या 14 व्या वर्षी मुंबईत आले आणि त्यांनी एल्फिन्स्टन कॉलेजमधून शिक्षण पूर्ण केले आणि नंतर वडिलांच्या व्यवसायात सामील झाले. त्यांनी 1868 मध्ये 21,000 रुपयांच्या भांडवलाने स्वतःची ट्रेडिंग कंपनी सुरू केली आणि लवकरच कापड उद्योगात मोठी प्रगती केली. त्यांनी चिंचपोकळी येथे जुनी गिरणी विकत घेतली आणि तिचे नाव 'अलेक्झांड्रा मिल' ठेवले.
जमशेटजींच्या जीवनातील चार मुख्य उद्दिष्टे होती: एक लोखंड आणि पोलाद कंपनी, एक जागतिक दर्जाची शैक्षणिक संस्था, एक अद्वितीय हॉटेल आणि एक जलविद्युत प्रकल्प. तथापि, त्यांच्या हयातीत त्यांना 3 डिसेंबर 1903 रोजी कुलाबा बीच, मुंबई येथे उघडलेल्या ताजमहाल हॉटेलचे फक्त उद्घाटन बघता आले. त्यावेळी ताज हॉटेल हे भारतातील एकमेव हॉटेल होते ज्यात वीज होती आणि ते भारतीय अभिमानाचे प्रतीक बनले होते.
जमशेदजी टाटा हे केवळ व्यापारीच नव्हते तर ते कामगारांचे कल्याण आणि सामाजिक सुधारणांबाबत अत्यंत जागरूक आणि संवेदनशील व्यक्ती होते. त्यांनी आधुनिक कामगार कायद्यांपूर्वी कामगारांसाठी कमी कामाचे तास आणि भविष्य निर्वाह निधी यांसारख्या सुविधांसाठी जोरदार समर्थन केले. त्यांच्या स्वप्ननगरी जमशेदपूरच्या व्हिजनमध्ये शाळा, रुग्णालये आणि हिरवीगार मैदाने यांना विशेष स्थान दिले, जे आजही उदाहरण आहे.
हेही वाचा: आजचा सोन्या-चांदीचा दर: युद्धाच्या आगीत सोने चमकले, 5811 ची मोठी वाढ, चांदीने 9492 ची मोठी झेप घेतली
शैक्षणिक क्षेत्रातील त्यांचे योगदान अतुलनीय आहे, भारतीय विद्यार्थ्यांना परदेशात उच्च शिक्षण देण्यासाठी त्यांनी खास JN टाटा एंडोमेंटची स्थापना केली. देशातील वैज्ञानिक संशोधन आणि प्रगतीला चालना देण्यासाठी भारतीय विज्ञान संस्था म्हणजेच IISc च्या स्थापनेसाठी त्यांनी 30 लाख रुपयांची देणगी दिली. जमशेटजींनी 1904 मध्ये जगाचा निरोप घेतला, पण त्यांनी पेरलेले बीज आज टाटा समूह आणि आधुनिक भारताच्या रूपाने फुलत आहे.
