नवी दिल्ली: जेव्हा आपण एका ऋतूतून दुसऱ्या ऋतूत (उदाहरणार्थ, उष्ण हवामानापासून थंड किंवा कोरड्या ते दमट) बदल करतो तेव्हा एखाद्या व्यक्तीला सतत खोकला येणे असामान्य नाही. आम्हाला नवीन तापमान किंवा आर्द्रता पातळी समायोजित करण्यात अडचण येऊ शकते. मौसमी खोकला होण्याची सर्वात सामान्य कारणे म्हणजे व्हायरल इन्फेक्शन (सर्दीसारखे), कोरड्या हवेमुळे घशाची जळजळ, धूळ/धूळ ऍलर्जी, वायू प्रदूषण आणि/किंवा तापमानात अचानक घट किंवा वाढ होणे. याव्यतिरिक्त, काही लोकांना सायनस संसर्गाचा परिणाम म्हणून खोकला होतो, जेथे श्लेष्मा घशाच्या मागील बाजूस खाली येतो आणि खोकला सुरू करतो. हंगामी संक्रमणादरम्यान दमा देखील खराब होऊ शकतो. तुमची रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत असल्यास, ऍलर्जी असल्यास किंवा श्वासोच्छवासाचा अन्य प्रकारचा त्रास असल्यास, तुम्हाला मौसमी खोकला होण्याचा धोका जास्त असतो.

यंदा ऋतू बदलला की अमीथचे डॉ. एच, एमडी (क्षयरोग आणि श्वसन औषध), डीएम पल्मोनरी मेडिसिन, सल्लागार पल्मोनोलॉजिस्ट, अपोलो क्लिनिक, कोम्पली, जेव्हा जास्त खोकला चिंतेचे कारण बनते तेव्हा ते डीकोड करते.

हे लक्षात घेणे महत्वाचे आहे की वर्षाच्या वेळेसाठी सामान्य असलेला सौम्य खोकला आणि चिंतेचा कारण बनणारा आणि अधिक गंभीर खोकला यामध्ये फरक आहे. वर्षाच्या कालावधीसाठी वैशिष्ट्यपूर्ण असणारा सौम्य खोकला सामान्यत: कोरडा असतो किंवा फक्त कमी प्रमाणात कफ असतो, तो अनेक दिवस ते दोन आठवडे टिकू शकतो, सामान्यतः काही इतर लक्षणे असतात (समान सर्दी, घसा खवखवणे किंवा शिंका येणे) आणि सामान्यत: उच्च ताप, श्वासोच्छवासाचा तीव्र त्रास किंवा दैनंदिन क्रियाकलाप चालू ठेवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या औषधांशिवाय असतो. याउलट, अधिक गांभीर्याने घेतलेला खोकला जास्त काळ टिकू शकतो, अधिक तीव्र असू शकतो आणि झोपेमध्ये व्यत्यय आणू शकतो; खूप ताप, छातीत दुखणे, घरघर येणे, धाप लागणे किंवा खोकल्याने रक्त येणे; किंवा वजन कमी होऊ शकते. जर तुम्हाला यापैकी कोणतीही चिन्हे दिसली तर, हे एक संकेत असू शकते की खोकला हा सौम्य खोकल्यापेक्षा जास्त असू शकतो आणि डॉक्टरांच्या लक्ष देण्याची आवश्यकता असू शकते.

सतत खोकला हा लाल ध्वज आहे जर तो सतत दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकला असेल आणि चेतावणी चिन्हांशी संबंधित असेल. जर तुम्हाला श्वास घेण्यास त्रास होत असेल, तुमच्या छातीत घट्टपणा जाणवत असेल, खोकल्यापासून रक्त येत असेल, खूप ताप येत असेल किंवा तुम्ही तुमची दैनंदिन दिनचर्या चालवू शकत नाही इतके अशक्त वाटत असल्यास, तुम्ही शक्य तितक्या लवकर वैद्यकीय सल्ला घ्यावा. तसेच, दमा, मधुमेह, हृदयाची स्थिती किंवा रोगप्रतिकारक शक्तीची कमतरता असलेल्या लोकांनी अतिरिक्त सावधगिरी बाळगली पाहिजे कारण संसर्गामुळे होणारा सौम्य खोकला या लोकसंख्येच्या गटात अधिक गंभीर संसर्ग होण्याची शक्यता असते.

बर्याच लोकांना हे जाणून घ्यायचे आहे की खोकला येण्यासाठी जास्त वेळ काय आहे. सर्वसाधारणपणे, तीन आठवड्यांपेक्षा कमी काळ टिकणारा खोकला तीव्र मानला जातो आणि सामान्यत: विषाणूजन्य संसर्गामुळे होतो. जो खोकला तीन ते आठ आठवडे टिकून राहतो त्याला सबक्यूट खोकला म्हणून वर्गीकृत केले जाते. आठ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकणारा खोकला हा जुनाट खोकला मानला जातो आणि आरोग्यसेवा व्यावसायिकाने त्याचे मूल्यांकन केले पाहिजे. याव्यतिरिक्त, जर तुम्हाला सौम्य स्वरुपाचा खोकला असेल परंतु दोन आठवड्यांपर्यंत टिकून राहिल्यास, तुमच्या खोकल्याचे मूळ कारण किंवा एटिओलॉजी निर्धारित करण्यासाठी तुम्ही वैद्यकीय मदत घ्यावी.

दीर्घकालीन खोकल्याकडे दुर्लक्ष केल्याने अनेक गुंतागुंत होऊ शकतात. विशेषतः, दीर्घकाळ खोकल्यामुळे तुमच्या घशात दुखणे, छातीत स्नायू दुखणे, डोकेदुखी, झोप न लागणे आणि थकवा जाणवू शकतो. काही प्रकरणांमध्ये, दीर्घकाळ खोकल्यामुळे उलट्या होऊ शकतात किंवा तुमच्या डोळ्यांच्या मागे असलेल्या लहान रक्तवाहिन्या फुटू शकतात. याव्यतिरिक्त, काही परिस्थिती, जसे की दमा, क्षयरोग (टीबी), फुफ्फुसाचा संसर्ग आणि/किंवा ऍसिड रिफ्लक्स (GERD), दीर्घकाळ खोकला होऊ शकतो आणि या परिस्थितींवर उपचार करण्यास उशीर केल्याने ते अधिक बिघडू शकतात आणि परिणामी नंतर अधिक गुंतागुंतीचा कोर्स होऊ शकतो. लवकर निदान सामान्यत: सर्वोत्तम परिणाम देईल.

खालील उपायांमुळे तुम्हाला मौसमी खोकला आणि/किंवा श्वसन संक्रमण होण्याची शक्यता कमी होण्यास मदत होईल. सर्व प्रथम, आपले हात वारंवार धुण्याची खात्री करून चांगली स्वच्छता राखा, शक्य असल्यास, खोकला किंवा सर्दी झालेल्या कोणाच्याही जवळ जाणे टाळा आणि जर तुम्ही गर्दीच्या ठिकाणी किंवा धुळीने भरलेल्या भागात आढळल्यास मास्क घाला. आपला घसा ओलसर ठेवण्यासाठी भरपूर उबदार द्रव पिण्याची खात्री करा (उदाहरणार्थ, पाणी, सूप किंवा हर्बल चहा). पुरेशा प्रमाणात प्रथिनयुक्त आहारासोबत पुरेशा प्रमाणात फळे आणि भाज्यांचा समावेश असलेला निरोगी आहार घेतल्याने तुमच्या शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत होण्यास मदत होईल. नियमित व्यायामासह सक्रिय राहणे, पुरेशी झोप घेणे आणि तणावाचे व्यवस्थापन करणे देखील तुमच्या शरीराच्या रोगप्रतिकारक शक्तीला मदत करेल.

ज्या लोकांना ऍलर्जी आणि/किंवा दम्याचे निदान झाले आहे त्यांनी त्यांची विहित औषधे नियमितपणे घेणे सुरू ठेवावे आणि हंगामी बदलांदरम्यान त्यांचे इनहेलर नियमितपणे वापरणे सुरू ठेवावे. तुमचे घर या पदार्थांपासून शक्य तितके मुक्त ठेवून आणि हवेशीर असल्याची खात्री करून धूळ, दुय्यम धूर आणि मजबूत सुगंध यासारख्या ज्ञात ऍलर्जी ट्रिगर टाळण्याचा प्रयत्न करा.

बहुतेक हंगामी खोकला सौम्य असतो आणि स्वतःच सुटतो. तथापि, तुमचा खोकला दोन आठवड्यांहून अधिक काळ टिकून राहिल्यास, खराब होत असल्यास किंवा चेतावणी चिन्हांशी संबंधित असल्यास, त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. लवकर वैद्यकीय मूल्यमापन कारण ओळखण्यात आणि गुंतागुंत टाळण्यास मदत करू शकते. सतर्क राहणे, निरोगी जीवनशैली राखणे आणि आवश्यकतेनुसार वेळेवर वैद्यकीय सेवा घेणे हे ऋतूतील बदलांदरम्यान आपल्या फुफ्फुसांच्या आरोग्याचे रक्षण करण्याचे सर्वोत्तम मार्ग आहेत.