ไขความจริง วันวสันตวิษุวัต 20 มี.ค. 69 วันเดียวที่ตั้งไข่บนโต๊ะได้จริงไหม? เผยความจริงดวงอาทิตย์ขึ้น-ตกไม่ตรงทิศเป๊ะ แจงปมกลางวันยาวเท่ากับกลางคืน เรื่องจริงหรือเข้าใจผิด

พรุ่งนี้แล้วที่โลกจะเข้าสู่ปรากฏการณ์สำคัญทางดาราศาสตร์ที่เรียกว่า วันวสันตวิษุวัต (Vernal Equinox) ในปี 2569 นี้จะเกิดขึ้นตรงกับวันศุกร์ที่ 20 มีนาคม เวลา 21:46 น. ตามเวลาประเทศไทย หนึ่งในความเชื่อยอดฮิตที่ถูกพูดถึงในวันนี้คือ เป็นวันที่เราสามารถตั้งไข่ไก่บนโต๊ะได้ เชื่อกันว่าแรงโน้มถ่วงหรือสมดุลของโลกในวันนี้จะพิเศษกว่าวันอื่น จนมีการจัดแข่งขันตั้งไข่กันเป็นประเพณีในบางประเทศ

ล่าสุด สมาคมดาราศาสตร์ไทย ออกมาเฉลยแล้วว่า เรื่องนี้ไม่เป็นความจริง เพราะไม่ว่าวันไหนคุณก็สามารถตั้งไข่ได้ ไม่จำเป็นต้องรอให้ถึงวันวิษุวัต โดยเคล็ดลับอยู่ที่ผิวสัมผัส เปลือกไข่ไก่มีความขรุขระเล็กน้อย เมื่อวางบนพื้นราบจะเกิดจุดสัมผัสเล็ก ๆ 3 จุดเหมือนสามเส้า หากเราวางให้จุดศูนย์ถ่วงตกลงภายในสามเส้านี้พอดี ไข่ก็จะตั้งขึ้นได้เอง โดยไม่เกี่ยวกับตำแหน่งของดวงอาทิตย์หรือพลังงานลึกลับใด ๆ

ในทางดาราศาสตร์ คำว่า วิษุวัต มีความหมายถึง 3 ด้าน เป็นทั้ง เวลาที่ดวงอาทิตย์ตัดผ่านเส้นศูนย์สูตรฟ้า, เป็นจุดบนทรงกลมฟ้า และเป็นวันที่เกิดปรากฏการณ์นี้ ซึ่งในหนึ่งปีจะเกิดขึ้น 2 ครั้ง คือเดือนมีนาคม (วสันตวิษุวัต – เริ่มต้นฤดูใบไม้ผลิ) และเดือนกันยายน (ศารทวิษุวัต – เริ่มต้นฤดูใบไม้ร่วง)

อย่างไรก็ตาม ชื่อเรียก วสันต์ (ใบไม้ผลิ) และ ศารท (ใบไม้ร่วง) เป็นการเรียกตามฤดูกาลของซีกโลกเหนือ สร้างความสับสนให้คนซีกโลกใต้ เช่น ออสเตรเลีย ที่ฤดูกาลตรงข้ามกัน ปัจจุบันจึงมีความพยายามเปลี่ยนไปเรียกตามเดือนแทนเพื่อให้เป็นสากลมากขึ้น เช่น March Equinox (แทนวสันตวิษุวัต) หรือ September Equinox (แทนศารทวิษุวัต)

เรามักถูกสอนมาตลอดว่าวันวิษุวัตคือวันที่กลางวันและกลางคืนยาว 12 ชั่วโมงเท่ากันพอดี แต่ในความเป็นจริง กลางวันยังคงยาวกว่ากลางคืนอยู่หลายนาที ด้วยเหตุผล 2 ประการ ได้แก่

1. การนับเวลา : เรานับดวงอาทิตย์ขึ้น-ตกที่ขอบบนของดวงอาทิตย์สัมผัสขอบฟ้า ไม่ใช่จุดกึ่งกลาง

2. การหักเหของแสง : บรรยากาศโลกช่วยหักเหแสงให้เราเห็นดวงอาทิตย์ ทั้งที่ตัวดวงจริง ๆ ยังอยู่ใต้ขอบฟ้าไปแล้ว

ดังนั้น วันที่กลางวันกับกลางคืนยาวเท่ากันจริง ๆ จะเกิดขึ้นก่อนวสันตวิษุวัตประมาณ 1 สัปดาห์

หลายคนจำว่าวันวสันตวิษุวัตต้องตรงกับวันที่ 21 มีนาคมเสมอ แต่ความจริงสามารถเกิดได้ตั้งแต่วันที่ 19-21 มีนาคม เนื่องจากความยาวของปีตามปฏิทินยาวกว่าความยาวของปีฤดูกาลที่เกิดจากการโคจรของโลกจริง ๆ เล็กน้อย ทำให้วันวิษุวัตจะค่อย ๆ ขยับเร็วขึ้นอย่างช้า ๆ

ฉะนั้นช่วงต้นคริสต์ศตวรรษ วันวิษุวัตมักจะตรงกับวันที่ 20-21 มีนาคม แต่ช่วงท้านคริสต์ศตวรรษจะไปตรงกับวันที่ 19-20 มีนาคม และเมื่อขึ้นศตวรรษใหม่ก็จะกลับไปตกวันที่ 20-21 มีนาคม ตามเดิม เนื่องจากลไกทดวันของปฏิทินสากล

ส่วนเรื่องที่ว่าดวงอาทิตย์จะขึ้นตรงทิศตะวันออกและตกตรงทิศตะวันตกพอดี เป็นเพียงการพูดโดยอนุโลม เพราะดวงอาทิตย์เคลื่อนที่ตลอดเวลา หากขึ้นตรงจุดตะวันออกพอดี ตอนตกก็จะเหลื่อมไปทางเหนือเล็กน้อย แต่ความคลาดเคลื่อนนี้ต่ำมากจนตาเปล่าสังเกตไม่ออก

ข้อมูลจาก : สมาคมดาราศาสตร์ไทย