उन्हाळ्यात, जेव्हा सूर्याची उष्णता आणि आर्द्रता आपल्या शिखरावर असते, तेव्हा आराम मिळविण्यासाठी आपण बऱ्याचदा पारंपारिक पद्धतींचा अवलंब करतो, जसे की बर्फ, आईस्क्रीम, थंड पाणी किंवा थंड पेय. याशिवाय घरे आणि कार्यालये थंड ठेवण्यासाठी आम्ही पंखे, एअर कुलर आणि एअर कंडिशनर वापरतो. तथापि, हे सर्व उपाय केवळ तात्पुरते थंडपणा देतात आणि शरीराला आतून थंड करण्यास सक्षम नाहीत. जेव्हा शरीर आतून थंड राहते, तेव्हा ते एकंदर आरोग्यासाठी देखील फायदेशीर असते.
आपल्या आधुनिक जीवनशैलीत आपण आपल्या प्राचीन परंपरांपासून हळूहळू दूर जात आहोत. पूर्वी, लोक नैसर्गिकरित्या त्यांचे शरीर थंड ठेवण्यासाठी अनेक उपायांचा अवलंब करत असत, जे आजही वैज्ञानिकदृष्ट्या प्रभावी मानले जातात. योगाचार्य उमंग त्यागी यांनी खाण्याच्या अनेक टिप्स आणि तंत्रे शेअर केली आहेत जी तुम्हाला उन्हाळ्यात थंड राहण्यास मदत करू शकतात.
योगाचार्य उमंग त्यागी यांच्या मते, *हठयोग प्रदीपिका* – जी 5,000 वर्षे जुनी आहे – तीन विशेष प्राणायामचा उल्लेख करतात, जे शरीराला आतून थंड ठेवण्यास मदत करतात. आचार्य स्वात्माराम यांनी आठ प्रकारच्या कुंभकांचे वर्णन केले आहे, त्यापैकी तीन विशेष प्राणायाम पित्त-शमक आहेत, म्हणजेच ते शरीरातील उष्णता कमी करतात.
योगाचार्य उमंग यांनी सुचवलेला पहिला प्राणायाम म्हणजे *शीतली*. हे करण्यासाठी, तुम्हाला तुमची जीभ बाहेर चिकटवावी लागेल आणि ती ट्यूबच्या आकारात दुमडली पाहिजे. त्यानंतर, या नळीतून दीर्घ श्वास घ्या. श्वास घेतल्यानंतर, जीभ आत खेचून तोंड बंद करा आणि काही सेकंदांसाठी श्वास रोखून ठेवा. शेवटी, नाकातून हळूहळू श्वास सोडा.
दुसरा प्राणायाम *शीतकरी* आहे. जे लोक त्यांच्या जीभेला नळीसारखा आकार देऊ शकत नाहीत ते हे तंत्र वापरू शकतात. यामध्ये तुम्ही हसत असल्यासारखे तोंड उघडता आणि नंतर दीर्घ श्वास घ्या.
उन्हाळ्यात थंडावा मिळवण्यासाठी *चंद्रभेदी प्राणायाम* करा. यामध्ये उजवी नाकपुडी बंद करून डाव्या नाकपुडीतून श्वास घ्या आणि नंतर डाव्या नाकपुडी बंद करून उजव्या नाकपुडीतून श्वास सोडा.
हे प्राणायाम तुमची इडा नाडी सक्रिय करतात, ज्यामुळे शरीराचे तापमान कमी होते आणि मनाला शांती मिळते. शीतली प्राणायामाचा सराव शरीराचे तापमान नियंत्रित करण्यास मदत करते असे मानून आधुनिक विज्ञान देखील हे परिणाम मान्य करते.
उमंग त्यागी सल्ला देतात की जर तुम्हाला कफ, कमी रक्तदाब, दमा किंवा नैराश्याचा त्रास असेल तर तुम्ही हे प्राणायाम टाळावेत. या तंत्रांचा अवलंब करण्यापूर्वी गर्भवती महिलांनीही डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
