लाखो लोकांना नोकऱ्या देणारे शहर नोएडाचे पूर्ण रूप म्हणजे उत्तर ओखला औद्योगिक विकास प्राधिकरण (NOIDA). त्याच्या नावावर एक उद्योग आहे आणि हा उद्योग भारताच्या अर्थव्यवस्थेत कोट्यवधी रुपयांचा हातभार लावतो आणि लाखो लोकांचे स्वयंपाकघर या शहरातून चालते. नोएडामध्ये 10 ते 15 हजार कंपन्या, लहान युनिट्स आणि अनेक असंघटित उद्योग आहेत. या व्यतिरिक्त अनेक मल्टी नॅशनल कंपन्यांनी (MNCs) नोएडामध्ये त्यांची कार्यालये, कारखाने आणि प्लांट्स देखील स्थापित केले आहेत, ज्यामुळे हे शहर उत्तर प्रदेश तसेच देशातील प्रमुख औद्योगिक शहरांमध्ये समाविष्ट आहे आणि दरवर्षी निर्यातीतही त्याचा वाटा लक्षणीय आहे.
सध्या नोएडा शहर चर्चेत आहे कारण या कंपन्यांमध्ये काम करणाऱ्या सर्व मजूर आणि कामगारांनी विरोध केला आहे. पगार, कामाचे तास, बोनस आणि इतर मागण्यांसाठी रस्त्यावर उतरलेल्या कामगारांच्या आंदोलनाला सोमवारी हिंसक वळण लागले आणि अनेक ठिकाणी जाळपोळही झाली. आता मदरसन, पॅरामाउंट, एसएनडी आणि रिचा गबोलाल सारख्या अनेक कंपन्या चर्चेत आहेत कारण त्यांच्या कर्मचाऱ्यांनी कमाल दाखवली. नोएडामध्ये कोणत्या प्रकारच्या कंपन्या आहेत आणि त्या कशा बनवतात ते आपण तपशीलवार समजून घेऊया.
सुमारे 163 क्षेत्रांमध्ये विभागलेले, नोएडा हे प्रामुख्याने इलेक्ट्रॉनिक उत्पादन, आयटी सेवा, गोदाम, ऑटोमोबाईल पार्ट मॅन्युफॅक्चरिंग, कापड उत्पादने आणि इतर गोष्टींसाठी ओळखले जाते. एचसीएल, विप्रो आणि टीसीएस सारख्या आयटी क्षेत्रातील दिग्गज कंपन्या या शहरात आहेत. याशिवाय सॅमसंग, ॲडोब, एरिक्सन आणि नोकियासारख्या कंपन्याही नोएडामधून काम करतात. याशिवाय, मोठ्या प्रमाणावर लघु आणि मध्यम उद्योग (MSME) क्षेत्रातील हजारो कंपन्या देखील नोएडामध्ये आहेत.
हेही वाचा: नोएडातील अनेक भागात पोलिसांवर पुन्हा दगडफेक, चाकरमान्यांनीही केला विरोध
कापूस, रेशीम, चामड्याची उत्पादने, सॉफ्टवेअर, मुलींची उत्पादने, प्लायवूड, हाताने बनवलेल्या वस्तू, दागिने आणि रत्ने, भरतकाम केलेल्या वस्तू, रसायने आणि सॉफ्टवेअर यासारख्या वस्तू नोएडाच्या बाहेर मोठ्या प्रमाणावर विकल्या जातात. आर्थिक दृष्टिकोनातून पाहिले तर गौतम बुद्ध नगर जिल्हा उत्तर प्रदेशसाठी सर्वात खास आहे. या जिल्ह्यातील लोकांचे दरडोई उत्पन्न 10.17 लाख रुपये आहे. उत्तर प्रदेशच्या आर्थिक सर्वेक्षणानुसार, 2023-24 मध्ये या जिल्ह्याचा जीडीपी 2.63 लाख कोटी रुपये आहे, जो राज्याच्या जीडीपीच्या 10 टक्के इतका आहे.
जर आपण भारतातील त्या शहरांवर नजर टाकली जी निर्यातीतून भरपूर कमाई करतात, तर टॉप-10 मध्ये उत्तर प्रदेशातील एकमेव शहर गौतम बुद्ध नगर आहे. नोएडाला केवळ निर्यातीतून एका वर्षात सुमारे 94 हजार कोटी रुपये मिळतात. आयटी सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्या यामध्ये अधिक योगदान देतात कारण या कंपन्या इतर देशांसाठी आउटसोर्स कंपन्यांप्रमाणे काम करतात आणि सेवा निर्यात करतात.
हेही वाचा: साप्ताहिक सुट्टी, जास्त पगार, काय आहेत नोएडातील आंदोलकांच्या मागण्या?
अलीकडच्या काळात, हजारो एमएसएमई लघुउत्पादन आणि असेंबलिंग करत आहेत, त्यांनी नोएडामध्ये स्वतःची स्थापना केली आहे. या कंपन्या वैद्यकीय उपकरणे, इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे, बाईक, कार आणि ईव्ही भाग, कपडे, अन्न प्रक्रिया, छपाई, इलेक्ट्रॉनिक प्रणाली डिझाइनिंगमध्ये व्यवहार करतात. यातील बहुतांश कंपन्या 20 ते 500 लोकांना रोजगार देतात.
या कंपन्यांमध्ये काम करणाऱ्या लोकांव्यतिरिक्त हजारो आणि लाखो लोक आहेत जे खाद्यपदार्थांचे स्टॉल किंवा स्टॉल चालवतात, ऑटो-रिक्षा किंवा इतर वाहतुकीची साधने चालवतात, घरात काम करून पैसे कमवतात आणि इतर अप्रत्यक्ष रोजगारात गुंतलेले आहेत. अशाप्रकारे नोएडा शहरातील कंपन्यांशिवाय हे शहर लाखो लोकांना रोजगारही देते.
