आजकाल अनेकांना गर्दीत असतानाही एकटेपणा जाणवतो. हा एकटेपणा ही मानसिक स्थिती तर आहेच, पण त्यामुळे गंभीर शारीरिक समस्याही उद्भवू शकतात. अलीकडेच एका महत्त्वाच्या अभ्यासातून असे समोर आले आहे की, जे लोक अधिक एकटेपणा अनुभवतात त्यांना हृदयाच्या झडपांच्या आजारांचा धोका वाढतो. हा अभ्यास *जर्नल ऑफ द अमेरिकन हार्ट असोसिएशन* मध्ये प्रकाशित झाला आहे. प्रौढांमध्ये एकाकीपणामुळे हृदयविकार कसे होतात आणि या अभ्यासाचे निष्कर्ष काय आहेत ते जाणून घेऊया.
एकाकीपणामुळे प्रौढांमध्ये हृदयाच्या झडपांच्या आजारांचा धोका वाढतो. हृदयाला चार प्रमुख झडपा असतात जे रक्तप्रवाह नियंत्रित करतात. जेव्हा यापैकी एक व्हॉल्व्ह योग्यरित्या कार्य करत नाही, तेव्हा त्याला 'व्हॉल्व्ह्युलर हृदयरोग' म्हणतात. या अवस्थेत रक्त नीट वाहत नाही, ज्यामुळे हृदयावर अतिरिक्त दबाव पडतो आणि कालांतराने ही स्थिती गंभीर होऊ शकते, ज्यासाठी शस्त्रक्रिया देखील करावी लागू शकते.
अभ्यासामध्ये यूके बायोबँकशी जोडलेले अंदाजे 463,000 सहभागी होते, ज्यांच्या आरोग्यावर सुमारे 14 वर्षे लक्ष ठेवण्यात आले होते. अभ्यासात असे दिसून आले आहे की ज्या लोकांना जास्त एकटेपणा वाटतो त्यांना हृदयाच्या झडपांच्या आजाराचा धोका 19% जास्त असतो. विशेषतः, महाधमनी वाल्व्ह स्टेनोसिसचा धोका 21% वाढला आणि 'मिट्रल वाल्व्ह रेगर्गिटेशन'चा धोका 23% वाढला.
या अभ्यासाने एक मनोरंजक तथ्य उघड केले: जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला एकटेपणा जाणवतो तेव्हा त्याचा इतरांशी संपर्क कमी असतो. संशोधनात असेही दिसून आले आहे की एकाकीपणाची भावना हृदयविकाराशी निगडीत आहे, तर एकटे राहण्याच्या स्थितीशी कोणताही थेट संबंध आढळला नाही. शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की हा अभ्यास 'निरीक्षणात्मक' आहे, जो एकाकीपणा आणि रोग यांच्यातील मजबूत संबंध दर्शवतो.
अभ्यासात असेही दिसून आले आहे की एकाकीपणाशी संबंधित काही सवयी, जसे की धूम्रपान, जास्त मद्यपान, शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि झोपेची कमतरता, स्थिती बिघडू शकते. हे सर्व घटक हृदयाच्या आरोग्यास हानी पोहोचवतात.
एकटेपणा ही केवळ भावनिक समस्या नसून त्याचा शारीरिक आरोग्यावरही परिणाम होतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. हे गांभीर्याने घेतले पाहिजे आणि डॉक्टरांनी रुग्णांशी त्यांच्या मानसिक स्थितीबद्दल चर्चा केली पाहिजे. तज्ज्ञांच्या मते, एकटेपणाची भावना कमी झाल्यास हृदयविकारांच्या विकासाचा वेग मंदावता येतो आणि अनेक बाबतीत शस्त्रक्रियेची गरजही टाळता येते. जसजसे वय वाढते तसतसे हृदयविकाराचा धोका देखील वाढतो आणि एकटेपणाची भावना देखील वाढते, ज्यामुळे वृद्धांमध्ये हा धोका आणखी वाढू शकतो.
